Sau hơn 4 tháng triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, gần 1.500 bộ hài cốt đã được quy tập, hàng chục nghìn mẫu ADN được lấy và phân tích, mở ra hy vọng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ.
Lễ tưởng niệm nhân 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ
Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2026), sáng 26.7, Đoàn đại biểu Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch nước, Quốc hội, Chính phủ do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú dẫn đầu, đã dâng hương, tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Đài Tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ trên đường Bắc Sơn (Hà Nội). Vòng hoa của Đoàn mang dòng chữ "Đời đời nhớ ơn các Anh hùng liệt sĩ". Cùng dự lễ có các nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương.
Đoàn đại biểu Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam do Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài dẫn đầu cũng đã dâng hương, tưởng niệm. Các đại biểu đã thành kính nghiêng mình trước anh linh các anh hùng liệt sĩ - những người con ưu tú đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sau đó, Đoàn đại biểu Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch nước, Quốc hội, Chính phủ và Đoàn đại biểu Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vòng hoa ghi dòng chữ "Đời đời nhớ ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại".
Chiến dịch 500 ngày đêm: Những con số ấn tượng
Theo Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515), đến ngày 25.7, các lực lượng đã quy tập được 1.488 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, 466 hài cốt được tìm thấy trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia. Đặc biệt, đã phát hiện 7 mộ liệt sĩ tập thể, gồm 5 mộ tại Tuyên Quang (23 hài cốt) và 2 mộ tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) với 103 hài cốt liệt sĩ cùng 2 bộ hài cốt tập thể.
Hiện có 32 đội tìm kiếm, quy tập với tổng quân số 1.541 người tham gia chiến dịch, bao gồm 13 đội trong nước và 19 đội làm nhiệm vụ tại Lào, Campuchia. Các đơn vị đã tổ chức 13 lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ, đón nhận 735 hài cốt về an táng theo quy định.
Công tác giám định ADN và thu thập mẫu
Song song với tìm kiếm, công tác lấy mẫu hài cốt để giám định ADN được triển khai rộng rãi. Các địa phương đã lấy mẫu tại 79.768 mộ liệt sĩ; trong đó 55.626 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt tỷ lệ 69,73%. Đồng thời, đã thu thập 93.464 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, với 53.036 mẫu đã được phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu. Đến nay, các đơn vị đã tiếp nhận, lưu trữ và bảo quản 15.729 mẫu hài cốt liệt sĩ; riêng Viện Pháp y Quân đội tiếp nhận 13.231 mẫu từ 15/17 tỉnh, thành phố và đã giám định 130 mẫu.
Rà phá bom mìn và những thách thức
Để bảo đảm an toàn, hoạt động rà phá bom mìn, vật nổ tiếp tục được đẩy mạnh. Lực lượng chức năng đã rà phá 8.462,16 ha trên tổng số 22.725 ha cần xử lý, đạt 37,24% kế hoạch. Riêng khu vực lõi Vị Xuyên (Tuyên Quang), diện tích rà phá đạt 3.566,7/4.460 ha, tương đương 79,97%. Nhiệm vụ được thực hiện bởi 360 đội với 5.183 cán bộ, chiến sĩ, sử dụng 1.311 máy dò và trang thiết bị chuyên dụng.
Bà Vũ Ngọc Thủy, Phó cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ), Phó chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia 515, cho biết Chiến dịch 500 ngày đêm đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu toàn bộ các mộ chưa xác định thông tin và giám định khoảng 18.000 mẫu ADN. Riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu ADN.
Bà Thủy nhấn mạnh khó khăn lớn nhất là vấn đề kỹ thuật: "Phần lớn mẫu hài cốt đã chôn cất từ nhiều thập niên, chịu tác động của khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và điều kiện thổ nhưỡng nên ADN bị phân hủy nặng, khiến việc tách chiết, phân tích và đối sánh gặp rất nhiều trở ngại. Đây đều là những nhiệm vụ có quy mô lớn, tính chất phức tạp và yêu cầu tiến độ rất cao. Trong khi đó, nhiều lực lượng lần đầu tham gia, nguồn nhân lực kỹ thuật còn thiếu và việc giám định ADN đối với các mẫu hài cốt đã chôn cất hàng chục năm vẫn là thách thức rất lớn."
Tuy nhiên, theo bà Thủy, sau hơn 4 tháng triển khai, chiến dịch đã đạt những kết quả bước đầu tích cực, tạo niềm tin và động lực để các lực lượng tiếp tục chạy đua với thời gian. Để nâng cao tỷ lệ xác định danh tính, bên cạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, cần xây dựng, chuẩn hóa và kết nối đồng bộ cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, hồ sơ quy tập, thông tin thân nhân và các nguồn tư liệu lịch sử. "Khi dữ liệu đầy đủ, chính xác và được liên thông, hiệu quả giám định ADN sẽ được nâng lên đáng kể", bà Thủy chia sẻ.
Vai trò của công tác lưu trữ
Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ), cho biết cơ quan lưu trữ đã phát hiện hơn 2.000 hồ sơ có khả năng chứa thông tin liên quan đến liệt sĩ, trong đó nhiều hồ sơ có giá trị trực tiếp phục vụ tìm kiếm và xác minh danh tính. Bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, cho hay đơn vị đang lưu giữ gần 14.000 mét giá tài liệu, bao gồm hồ sơ của khoảng 72.000 cán bộ đi B. "Mỗi khi có thông tin mới về địa điểm tìm kiếm hoặc kỷ vật của liệt sĩ, trung tâm đều tiến hành tra cứu, đối chiếu với hồ sơ lưu trữ để cung cấp dữ liệu về các trận đánh, thời gian, địa điểm, số lượng cán bộ, chiến sĩ hy sinh và các thông tin liên quan. Những dữ liệu này được chuyển đến Ban Chỉ đạo 515 để kết nối với các nguồn thông tin khác", bà Hoa thông tin. Trung tâm cũng đang đẩy mạnh hợp tác với cơ quan lưu trữ các nước để thu thập tài liệu đối chiếu, xác minh thông tin về liệt sĩ và vị trí mộ tập thể.
Định hướng thời gian tới
Theo kế hoạch, Ban Chỉ đạo 515 sẽ tiếp tục đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước, trọng tâm là địa bàn trong nước; tiếp tục lấy mẫu các mộ chưa xác định danh tính, rà soát hồ sơ mộ tập thể, đồng thời phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và các doanh nghiệp viễn thông triển khai nhắn tin vận động người dân cung cấp thông tin. Ban Chỉ đạo kêu gọi các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân liệt sĩ tiếp tục cung cấp thông tin, hồ sơ, tư liệu. "Cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, hoàn toàn có cơ sở để có thể phấn đấu hoàn thành mục tiêu của chiến dịch."
Chiều 26.7, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài cùng đoàn đại biểu Trung ương đã đến dâng hoa, dâng hương tại tượng đài Tổng Bí thư Trần Phú; Nhà bia ghi danh liệt sĩ Quận 10; Nhà quàn hài cốt các liệt sĩ; Bia tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Lê Thị Riêng và Trần Văn Kiểu; Khu tìm kiếm, quy tập tại công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM). Đoàn cũng thăm hiện trường, nghe báo cáo tiến độ và tặng quà động viên các lực lượng tham gia.
Tối 26.7, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức cầu truyền hình trực tiếp "Sao sáng dẫn đường" tại Hà Nội, TP.HCM, Tuyên Quang và Quảng Trị. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự tại điểm cầu Hà Nội; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài dự tại điểm cầu công viên Lê Thị Riêng. Chương trình gồm 3 chương: "Những người chưa bao giờ khuất", "Mệnh lệnh trái tim - chiến dịch 500 ngày đêm" và "Trả lại tên cho các anh", xoay quanh hành trình tri ân và tìm kiếm đồng đội.
