Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận tạm ngừng các hoạt động quân sự tại eo biển Hormuz, theo các nguồn tin từ truyền thông Mỹ đưa tin hôm Chủ nhật. Động thái này làm dấy lên hy vọng hạ nhiệt căng thẳng vốn đã gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu và đe dọa hoạt động hàng hải tại Vùng Vịnh.
Thỏa thuận ngừng bắn và các điều khoản chính
Theo một quan chức cấp cao của Mỹ nói với Axios, "Chúng tôi đã quyết định chấm dứt toàn bộ các hoạt động tác chiến". Một quan chức Mỹ khác cho biết hai bên sẽ "tạm thời hạ nhiệt" và "các tàu thuyền có thể tự do di chuyển" trong khi chờ các cuộc thảo luận tiếp theo. Một nguồn tin thứ ba xác nhận với Axios rằng hai bên sẽ gặp nhau tại Doha vào ngày thứ Ba. CNN cũng đưa tin chính quyền Trump và Iran đã đồng ý tạm ngừng các hành động thù địch và tiếp tục đàm phán tại Qatar.
Thỏa thuận này dựa trên bản ghi nhớ đạt được ngày 17/6, theo đó Tehran đồng ý bảo đảm an toàn cho các tàu thương mại qua eo biển Hormuz, trong khi Washington cam kết dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran. Tuy nhiên, các quan chức Iran cho biết Tehran vẫn còn lo ngại về việc liệu Washington đã thực hiện đầy đủ các điều khoản hay chưa. Ông Mehdi Fazaeili, thành viên Văn phòng Bảo tồn và Công bố các Tác phẩm của Lãnh tụ Tối cao Iran, cho biết Iran đã không tham gia các cuộc đàm phán kỹ thuật dự kiến vào Chủ nhật vì một số điều kiện chưa được đáp ứng, bao gồm việc tiếp cận các khoản tiền đã được giải phóng theo thỏa thuận.
Leo thang quân sự cuối tuần và phản ứng
Việc tạm dừng các hành động quân sự diễn ra sau một đợt leo thang nguy hiểm vào cuối tuần. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết rạng sáng Chủ nhật, lực lượng này đã tấn công 10 mục tiêu quân sự của Iran để đáp trả các hành động gây hấn liên tục nhằm vào hoạt động vận tải thương mại trên biển. Iran tuyên bố đã đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain, bị cả hai quốc gia vùng Vịnh lên án.
Căng thẳng tập trung vào quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến đường thủy mà trong điều kiện bình thường có khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua. Iran khẳng định các tàu quá cảnh phải sử dụng hành lang gần bờ biển nước này và cảnh báo không được tìm cách đi theo các tuyến đường khác. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết bất kỳ nỗ lực thiết lập cơ chế thay thế nào cho việc đi lại qua eo biển đều sẽ làm phức tạp thêm các nỗ lực mở cửa tuyến đường thủy và gia tăng căng thẳng. Tehran tỏ ra tức giận trước thông báo của Oman về một tuyến hàng hải thay thế dọc bờ biển Oman, được xây dựng phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố sẽ tăng cường các biện pháp thực thi, cảnh báo các tàu vi phạm sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử lý cứng rắn hơn.
Triển vọng đàm phán tại Doha
Các nhà phân tích cho rằng tranh chấp liên quan đến eo biển Hormuz vẫn là một nguồn bất ổn lớn bất chấp bước đột phá ngoại giao mới nhất. Cuộc xung đột bắt đầu từ đầu năm nay đã làm gián đoạn một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới và làm gia tăng lo ngại về nguy cơ bùng phát một cuộc chiến tranh khu vực quy mô lớn hơn, ngay cả sau lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian có hiệu lực vào tháng 4. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cảnh báo sẽ sử dụng biện pháp quân sự nếu các cuộc tấn công của Iran tiếp diễn; hôm thứ Bảy, ông tuyên bố Iran sẽ "không còn tồn tại" nếu Washington buộc phải nối lại chiến tranh. Các cuộc đàm phán tại Doha sẽ là cuộc gặp cấp cao đầu tiên giữa hai bên kể từ sau đợt trao đổi đòn tấn công mới nhất và dự kiến sẽ tập trung vào an ninh hàng hải cũng như việc thực thi bản ghi nhớ ngày 17/6.
