Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/6 tuyên bố các thanh sát viên Mỹ sẽ tham gia cùng đoàn thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) khi cơ quan này vào Iran kiểm tra uranium. Tuyên bố được đưa ra bất chấp việc Tehran phủ nhận đã đồng ý với chuyến thăm này.
Mỹ khẳng định vai trò trong thanh sát hạt nhân
Phát biểu trên kênh Fox News, ông Trump cho biết hiện "không cần vội vàng" trong việc triển khai nhân sự và các đoàn thanh sát sẽ thực địa vào "thời điểm thích hợp". Tổng thống Mỹ tiết lộ các vật liệu hạt nhân đang bị chôn vùi dưới một "ngọn núi" đã sập sau các cuộc không kích chính xác vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025.
Trước đó, ông Trump khẳng định Iran sẽ cho phép các thanh sát viên hạt nhân nhập cảnh, bất chấp sự phủ nhận từ phía Tehran.
IAEA xác nhận kế hoạch thanh sát
Cùng ngày, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi nói với các phóng viên rằng các thanh sát viên của cơ quan này sẽ đến kiểm tra các cơ sở hạt nhân tại Iran. Ông Grossi cho biết bản ghi nhớ được Mỹ và Iran ký kết nêu rõ rằng "các hoạt động hạt nhân liên quan đến vật liệu và cơ sở hạt nhân sẽ do IAEA giám sát một cách đầy đủ".
"Tôi hiểu các tuyên bố chính trị, nhưng điều quan trọng là đã có một văn bản được ký kết", ông Grossi nói. Ông khẳng định thỏa thuận khung nêu rõ IAEA sẽ giám sát mọi hoạt động tại các cơ sở hạt nhân: "Rõ ràng chúng tôi phải thực hiện thanh sát. Dù việc này diễn ra trong vài ngày tới hay tuần sau không quan trọng bằng việc nó chắc chắn sẽ diễn ra".
Iran phủ nhận và cam kết về eo biển Hormuz
Hôm thứ Hai, Phó Tổng thống JD Vance cũng khẳng định Iran đã đồng ý để thanh sát viên hạt nhân quay trở lại nước này. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran phủ nhận vụ việc, đồng thời cho biết vấn đề này chỉ được giải quyết trong một thỏa thuận cuối cùng với Mỹ.
Ngày 24/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng Iran cam kết không áp đặt thuế quan, phí bảo hiểm hay bất kỳ khoản phí nào đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Ông nhấn mạnh sẽ chấm dứt đàm phán ngay lập tức nếu cam kết này không đúng sự thật.
Ông nói thêm: "Chúng tôi sẽ giải tỏa một phần tài sản của Iran đang bị Mỹ kiểm soát để chi trả cho nông dân và chủ trang trại Mỹ, nhằm thu mua ngô, lúa mì, đậu nành cùng các mặt hàng khác. Họ đang rất cần lương thực và chúng tôi sẽ cung cấp cho họ, với điều kiện phải là nguồn hàng độc quyền từ Mỹ".
Đàm phán Mỹ-Iran sẽ nối lại vào ngày 30/6
Đài CNN dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Tahir Andrabi cho biết các cuộc đàm phán cấp kỹ thuật giữa Iran và Mỹ dự kiến được nối lại vào ngày 30/6, sau vòng thảo luận tại Thụy Sĩ nhằm thúc đẩy tiến trình hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Ông Andrabi cho biết các nhóm kỹ thuật của Pakistan và Qatar, hai quốc gia đóng vai trò trung gian, sẽ tiếp tục phối hợp với đối tác Mỹ và Iran trong tiến trình đàm phán. Bản ghi nhớ Islamabad đã được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký vào tuần trước nhằm chấm dứt giao tranh, mở lại eo biển Hormuz và tạo điều kiện để Iran được nới lỏng áp lực kinh tế, đổi lại Tehran cam kết không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân.
"Đây mới chỉ là sự khởi đầu của một tiến trình. Những kết quả và thành quả tích cực sẽ trở nên rõ ràng hơn khi các cuộc đàm phán tiếp tục đạt được tiến triển", ông Andrabi nói. Ông nhấn mạnh bản ghi nhớ này cùng hội nghị thượng đỉnh tại Thụy Sĩ đã cho thấy tầm quan trọng của đối thoại và ngoại giao như những công cụ hiệu quả để giải quyết bất đồng và giảm căng thẳng.
Các nhóm công tác và phản ứng quốc tế
Trong các cuộc đàm phán, hai bên nhất trí thành lập bốn nhóm công tác nhằm thúc đẩy đàm phán về các vấn đề hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và hợp tác kinh tế. Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
