Đằng Sau Nghi Thức Trang Trọng: Những Khoảnh Khắc Nghẹt Thở Của Nhà Ngoại Giao
Ngoại giao thường được hình dung với những bữa tiệc sang trọng và những cuộc gặp gỡ lịch lãm. Nhưng ẩn sau lớp vỏ hào nhoáng ấy là những tình huống căng thẳng đến mức ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ mong manh như sợi tóc. Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh - nguyên Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Việt Nam tại Brazil, với nhiều năm kinh nghiệm tại Philippines - là một trong những nhà ngoại giao kỳ cựu đã trải qua vô số thử thách như vậy.
Những Âm Mưu Đen Tối Và Cuộc Giải Cứu Nghẹt Thở
Tháng 9 năm 2001, khi thế giới còn chưa hết bàng hoàng sau các vụ khủng bố, thì tại Philippines, một âm mưu đen tối đã suýt biến Đại sứ quán Việt Nam thành đống đổ nát. Nhóm phản động người Việt ở nước ngoài đã lên kế hoạch dùng bom tự tạo để phá hủy toàn bộ tòa nhà Đại sứ quán vừa mới xây xong. Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh kể lại sự việc với giọng bình thản, nhưng đôi mắt vẫn thoáng chút trầm ngâm về những gì đã qua.
Đó không phải là lần duy nhất ông đối mặt với hiểm nguy. Tại Brazil, một sự cố nghiêm trọng đã xảy ra khi một cán bộ ngoại giao cùng gia đình trên đường tham quan tượng Chúa tại Rio de Janeiro bất ngờ bị nhóm cướp bắt cóc, đưa về khu ổ chuột cùng với con tin mang quốc tịch khác. Tình thế vô cùng căng thẳng với ba kịch bản có thể xảy ra: nhóm cướp giết con tin, đòi tiền chuộc, hoặc lực lượng cảnh sát tấn công. Cuối cùng, khi lực lượng cảnh sát Brazil vào cuộc, các con tin đã nhanh chóng tự thoát và được giải cứu an toàn trong lúc bọn bắt cóc bị phân tán.
Triết Lý 'Ngũ Tri' Và Nghệ Thuật Ứng Biến
Từ Đông Nam Á đến Nam Mỹ, qua nhiều địa bàn công tác với những thách thức hoàn toàn khác nhau, Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh đã đúc kết kinh nghiệm hàng chục năm vào năm chữ 'biết' mà ông coi là kim chỉ nam cho người làm ngoại giao:
- Biết mình: Hiểu rõ vị thế và năng lực của bản thân.
- Biết người: Nắm bắt được đối tác và đối thủ.
- Biết thời thế: Nhận thức được bối cảnh và xu thế.
- Biết tiến: Chủ động trong các bước đi.
- Biết lùi: Linh hoạt khi cần nhượng bộ chiến thuật.
Triết lý này được ông vận dụng cụ thể trong từng cuộc đàm phán, thể hiện tinh thần 'dĩ bất biến, ứng vạn biến' mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã truyền dạy - kiên định về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong phương pháp.
Ngoại Giao Ẩm Thực: Cầu Nối Văn Hóa Tinh Tế
Câu chuyện thú vị nhất xảy ra sau hội đàm giữa Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Tổng thống Brazil Lula năm 2008. Sau khi hội đàm thành công, Tổng thống Brazil mỉm cười nói với phía chủ nhà: 'Tôi có một điều khiếu nại. Đó là trong buổi hội đàm hôm nay, các bạn không mời tôi cà phê, trong khi Việt Nam và Brazil là một trong những nước sản xuất cà phê lớn nhất thế giới.'
Theo nghi lễ hội đàm, phía Việt Nam chỉ bày trà, nước, bánh và quả tươi. Câu nói hóm hỉnh của Tổng thống Lula khiến cả hai đoàn bật cười. Phía Việt Nam nhanh chóng mời lên món cà phê đặc sản của đất nước. Tổng thống Brazil và các thành viên trong đoàn thưởng thức, tấm tắc khen ngợi, và không khí trở nên thân tình hơn bao giờ hết. Khoảnh khắc ấy cho thấy ngoại giao ẩm thực - khi biết tận dụng chính những sản vật tự hào của quốc gia - cũng là một cầu nối văn hóa đầy tinh tế, có sức nặng riêng trong nghệ thuật đối ngoại.
Ngoại Giao Nhân Dân Và Thế Hệ Trẻ
Đảng ta đã khẳng định ba trụ cột đối ngoại: ngoại giao Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao Nhân dân. Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh - hiện đang tham gia nhiều Hội Hữu nghị song phương - tin rằng trụ cột thứ ba đôi khi lại là sợi dây kết nối mạnh mẽ nhất. Tại Manila, trong Vườn ASEAN, khi dẫn một đoàn Việt Nam đến tham quan, ông tình cờ gặp một nhóm học sinh tiểu học Philippines. Khi hỏi các em có biết bức tượng trước mặt là ai, tất cả đồng thanh trả lời: 'Đây là Chủ tịch Hồ Chí Minh của Việt Nam.' Hình ảnh lãnh tụ Việt Nam đã đi vào giáo dục và nhận thức của trẻ em nước bạn một cách tự nhiên nhất.
Tại Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh thông điệp đưa đất nước bước vào 'kỷ nguyên vươn mình của dân tộc'. Nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập ngành ngoại giao Việt Nam, định hướng xây dựng nền ngoại giao 'toàn diện và hiện đại' đã được đặt ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Đại sứ Nguyễn Thạc Dĩnh chia sẻ rằng 'toàn diện' nghĩa là triển khai trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, an ninh, quốc phòng. Còn 'hiện đại' nghĩa là phải thích ứng với thời đại kỹ thuật số, tận dụng các nền tảng số để phục vụ công tác đối ngoại. Một khái niệm mới - 'ngoại giao số' - đang dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với mỗi nhà ngoại giao trẻ.
Về 'chất thép' giữ gìn bản lĩnh giữa muôn vàn cám dỗ nơi xứ người, Đại sứ nói ngắn gọn nhưng thấm thía: 'Nếu chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân thì rất dễ bị lôi kéo. Nhưng nếu luôn nghĩ đến lợi ích của đất nước thì mình sẽ giữ được bản lĩnh của mình. Đó chính là điều quan trọng nhất.' Với thế hệ trẻ, ông gửi gắm thông điệp 'vừa hồng vừa chuyên' - 'hồng' là có lý tưởng, có trách nhiệm với đất nước; 'chuyên' là phải giỏi chuyên môn, nắm vững công nghệ số. Và ông tin rằng mỗi bạn trẻ Việt Nam đang học tập, làm việc ở nước ngoài đều chính là những 'đại sứ văn hóa' của đất nước.
