Công tác giám sát và phản biện xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, góp phần phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đặc biệt với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Kết quả ấn tượng sau 13 năm thực hiện Quyết định 217
Ngày 12/12/2013, Bộ Chính trị khóa XI ban hành Quyết định số 217-QĐ/TW về Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, cùng Quyết định số 218-QĐ/TW quy định việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Hai quyết định này đã thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội.
Theo Báo cáo Tổng kết 13 năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW do bà Hà Thị Nga - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ký ban hành tháng 6/2026, toàn hệ thống đã chủ trì tổ chức hơn 825.000 cuộc giám sát, trong đó phần lớn diễn ra ở cấp huyện và cấp xã với trên 789.000 cuộc giám sát. Cùng với đó, công tác phản biện xã hội cũng được đẩy mạnh khi tổ chức thành công hơn 104.000 cuộc phản biện, đóng góp ý kiến vào nhiều dự thảo luật, chính sách, quy hoạch quan trọng của quốc gia và địa phương.
Giám sát đi sâu vào vấn đề nóng, bức xúc
Hoạt động giám sát, phản biện đã thực sự đi sâu vào những vấn đề "nóng", bức xúc mà cử tri quan tâm. Ở cơ sở, MTTQ đã chủ động bám sát các vấn đề như: bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư, an toàn vệ sinh thực phẩm, và các chính sách hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19. Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đã giúp kiến nghị xử lý nhiều vi phạm, hạn chế tiêu cực tại cơ sở, tạo lòng tin lớn trong nhân dân.
Việc tổ chức đối thoại trực tiếp giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân cũng là điểm sáng đáng ghi nhận. Hầu hết các tỉnh, thành phố đã tổ chức được trên 101.000 cuộc đối thoại về công tác xây dựng Đảng và hơn 193.000 cuộc đối thoại về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng, lao động, phụ nữ, trẻ em.
Vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Túc - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa XI cho hay, từ Đại hội Mặt trận Tổ quốc khoá X đến nay, công tác giám sát, phản biện xã hội ngày càng được coi trọng và trong nhiều nhiệm kỳ gần đây coi đó là nhiệm vụ trung tâm. "Công tác này đã được triển khai đồng bộ trong hệ thống chính trị, trong tổ chức chính trị - xã hội các cấp", ông Túc nói.
Theo ông Nguyễn Túc, những vấn đề liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và nghĩa vụ của Nhân dân sẽ do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức thành viên phối hợp thực hiện giám sát, phản biện xã hội. Đối với những vấn đề gắn với từng nhóm đối tượng cụ thể, tổ chức thành viên tương ứng sẽ giữ vai trò chủ trì. "Chính vì có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng, thời gian vừa qua công tác giám sát, phản biện xã hội đi vào thực chất, sát với những bức xúc của nhân dân", ông Túc nhìn nhận.
Phản biện xã hội ngay từ khâu soạn thảo chính sách
Về công tác phản biện xã hội, ông Nguyễn Túc cho biết Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn chủ động phối hợp với Quốc hội và Chính phủ ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách. Trong giai đoạn 2024 - 2026, đối với các dự án luật, đề án và chính sách liên quan đến quyền, nghĩa vụ, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, Mặt trận tham gia phản biện ngay từ khâu soạn thảo. Đặc biệt là công tác phản biện liên quan đến đề án tinh gọn bộ máy, sáp nhập xã, phường. "Chưa bao giờ công tác giám sát và phản biện lại nhiều và dồn dập như thời gian qua, đúng với tinh thần 'vừa chạy vừa xếp hàng'", ông Nguyễn Túc cho biết.
Trong bài viết "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - Nòng cốt chính trị trong tập hợp, đoàn kết và phát huy vai trò của nhân dân trong kỷ nguyên mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng", bà Bùi Thị Minh Hoài - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đánh giá hoạt động giám sát, phản biện xã hội được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Trong giai đoạn 2024 - 2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức hơn 2.300 cuộc giám sát; hơn 1.300 hội nghị phản biện, tham vấn ý kiến góp ý vào quyết sách của địa phương.
Những hạn chế và giải pháp nâng cao chất lượng
Theo ông Nguyễn Quang Huân - Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, ĐBQH khóa XV, công tác giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, ngày càng đi vào thực chất và khẳng định rõ hơn vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. "Bản thân tôi khi tham gia các hoạt động của MTTQ cũng nhận thấy nhiều ý kiến phản biện đã được các cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, cụ thể như đợt góp ý cho Dự thảo Luật Giáo dục và Phổ biến pháp luật vừa qua. Điều đó cho thấy vai trò của Mặt trận ngày càng được tôn trọng trong quy trình hoạch định chính sách", ông Huân nói.
Tuy nhiên, theo ông Huân, vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Ở một số nơi, hoạt động giám sát còn dàn trải, chưa lựa chọn đúng những vấn đề trọng tâm, trọng điểm; chất lượng phản biện chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở. Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau giám sát cũng có lúc, có nơi chưa thực sự quyết liệt, dẫn đến hiệu quả chưa như mong muốn.
