Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ được nối lại từ chiều thứ Hai (3/8), chỉ vài giờ sau khi ông hủy kế hoạch không kích nhằm vào Iran. Phát biểu với báo giới trên chuyên cơ Air Force One ngày 2/8, ông Trump mô tả đòn tấn công theo kế hoạch “lẽ ra đã là cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II” và cho biết ông vẫn đang xem xét liệu có thể đạt được một thỏa thuận hay không.
“Tôi không muốn cướp đi mạng sống của con người”, tổng thống Mỹ nói, đồng thời gợi ý một thỏa thuận mở lại Eo biển Hormuz có thể đang đến gần. Tuyên bố được đưa ra sau khi ông hoãn chiến dịch quân sự tối thứ Bảy để tái khởi động đàm phán đạt thỏa thuận với Tehran.
Thị trường phản ứng ngay lập tức
Theo Bloomberg, giá dầu Brent giao tháng 10 đã giảm 7,3% xuống 81,55 USD/thùng trong phiên giao dịch sớm thứ Hai, sau khi hợp đồng tương lai từng tăng gần 25% trong tháng 7. Mức giảm này phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về khả năng xung đột Mỹ - Iran không leo thang thành chiến tranh quy mô lớn.
Vai trò trung gian của Saudi Arabia
Ông Trump tiết lộ Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã trao đổi với ông vào cuối tuần, bày tỏ mong muốn duy trì đàm phán thay vì tiến hành các cuộc không kích. “Saudi Arabia cho biết họ ủng hộ giải pháp đạt thỏa thuận hơn là phát động tấn công, bởi không ai lường trước được hậu quả”, ông nói, dẫn lo ngại về làn sóng người tị nạn tràn vào Saudi Arabia.
Tờ Al Jazeera nhận định cuộc điện đàm giữa Thái tử Mohammed bin Salman và Tổng thống Trump hôm 2/8 được xem là nỗ lực cuối cùng của Riyadh nhằm duy trì ổn định tại Trung Đông. Nhà phân tích Saudi Arabia Abdulaziz Alghashian cho rằng vẫn còn nhiều nghi ngờ về khả năng lệnh ngừng bắn thực sự được thực thi; động thái này cũng nhằm phát đi thông điệp rằng Saudi Arabia mong muốn hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.
Iran phủ nhận mở lại Eo biển Hormuz
Trong khi đó, Iran khẳng định chưa có bất kỳ thỏa thuận nào về việc mở lại Eo biển Hormuz. Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi ngày 2/8 thông báo trên Telegram rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman đang ở giai đoạn cuối. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei cho biết hai quốc gia nằm ở hai bờ eo biển đang thảo luận về một tuyến đường mới, song phạm vi đàm phán không đề cập đến việc đóng hay mở eo biển. Ông Baghaei cáo buộc Mỹ là bên khiến tuyến hàng hải này bị tắc nghẽn.
Hãng thông tấn Fars (Iran) dẫn nguồn tin từ đoàn đàm phán Iran khẳng định hoàn toàn không có thỏa thuận nào. Nguồn tin nhấn mạnh Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa chừng nào “Mỹ vẫn duy trì các hành động thù địch”. Đại diện lực lượng quân sự Iran cũng xác nhận tuyến hàng hải chiến lược này vẫn đóng cửa đối với tất cả tàu thuyền không có sự phối hợp và chấp thuận từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Houthi mở mặt trận mới tại Biển Đỏ
Theo Washington Post, sau 5 tháng gần như đứng ngoài cuộc chiến, lực lượng Houthi đã nối lại giao tranh với Saudi Arabia. Nhóm này tuyên bố phong tỏa tàu thuyền của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu khí của Tập đoàn Aramco. Ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất hai cơ sở tại Jazan và Yanbu có dấu hiệu bị tấn công; Houthi xác nhận đã sử dụng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái.
Nhà bình luận ủng hộ Houthi, ông Hussain al-Bukhaiti, cho rằng việc nhắm vào các cơ sở dầu mỏ là chiến lược có chủ đích. “Dầu mỏ chính là huyết mạch của Saudi Arabia. Muốn tạo sức ép lên một đối thủ, cách hiệu quả nhất là tác động trực tiếp vào điểm yếu nhất của họ”, ông chia sẻ. Ông cảnh báo căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang nếu Saudi Arabia không đáp ứng các yêu cầu của Houthi, bao gồm nới lỏng phong tỏa Yemen, trao đổi tù binh và sử dụng nguồn thu từ dầu mỏ của Yemen để chi trả lương cho công chức.
Chuyên gia Adam Baron của tổ chức nghiên cứu New America (Mỹ) cảnh báo việc Houthi và Saudi Arabia liên tục thăm dò giới hạn của nhau có thể dẫn đến tính toán sai lầm. “Khi các bên liên tục thử giới hạn của đối phương, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát là hoàn toàn có thể xảy ra”, ông nhận định. Trong khi đó, bà Nadwa Al-Dawsari, chuyên gia của Viện Trung Đông (Mỹ), cho rằng Houthi tham chiến là bước đi có tính toán nhằm gia tăng sức ép kinh tế nhưng vẫn chừa lại những phương án mạnh hơn nếu ngoại giao thất bại.
Liên minh 8 nước bảo vệ tuyến hàng hải
Trước diễn biến an ninh phức tạp trên Biển Đỏ, Saudi Arabia đã công bố thành lập liên minh phòng thủ đa quốc gia gồm 8 nước ven biển, gồm Saudi Arabia, Jordan, Yemen, Ai Cập, Sudan, Djibouti, Eritrea và Somalia. Liên minh này được kỳ vọng sẽ ứng phó với các vụ tấn công tàu thương mại kéo dài nhiều tháng qua, hạn chế việc các hãng vận tải phải vòng qua Mũi Hảo Vọng làm phát sinh chi phí và chậm trễ giao hàng sang châu Phi, châu Âu.
Cùng ngày, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu đã không kích cảng Hodeidah của Yemen sau khi Houthi tấn công các tàu thuyền trên Biển Đỏ, theo RT.
Lầu Năm Góc nhận cảnh báo thiếu tàu chiến
Theo Washington Post, Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), tướng Alexus Grynkewich, đã cảnh báo Lầu Năm Góc rằng lực lượng hải quân hiện không còn đủ để tiếp tục bảo vệ Israel trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Trong văn bản gửi các quan chức cấp cao, ông nói nếu không được điều thêm một tàu khu trục, quân đội Mỹ sẽ buộc phải ưu tiên bảo vệ lãnh thổ nước mình thay vì duy trì năng lực phòng thủ cho Israel.
Một quan chức quốc phòng Mỹ cho biết đây là kiểu cảnh báo thường thấy từ các chỉ huy quân sự cấp cao khi nguồn lực và kho vũ khí trở nên hạn chế. Nhịp độ tác chiến dồn dập trong cuộc chiến với Iran đã khiến nhiều tàu chiến Mỹ hoạt động liên tục và kéo dài thời gian bảo dưỡng. Đánh giá trước đó của Lầu Năm Góc cũng cho thấy quân đội Mỹ đang gánh phần lớn nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Iran nhằm vào Israel; các hệ thống THAAD và tên lửa đánh chặn phóng từ tàu chiến Mỹ được sử dụng thường xuyên hơn nhiều so với các hệ thống phòng không của Israel.
Israel và những diễn biến liên quan
Cùng ngày, Bộ trưởng Eli Cohen phát biểu với Đài Phát thanh Quân đội rằng nội các Israel chưa thảo luận về kế hoạch Gaza trong 72 giờ qua, đồng thời cam kết tiêu diệt mọi lực lượng vũ trang đe dọa. Trước đó, chính trị gia Palestine Mohammad Dahlan tuyên bố cố vấn Nhà Trắng Jared Kushner đã thuyết phục Israel ngừng không kích Gaza từ ngày 2/8, nhưng ông đã rút lại phát biểu này khi Israel vẫn tiếp tục các đòn tập kích trong ngày 1/8 và rạng sáng 2/8.
