Trong cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 24/6, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã kết hợp giữa những lời khen ngợi và các lập luận mang tính phản biện nhẹ nhàng nhằm xoa dịu căng thẳng liên quan đến cuộc chiến tại Iran và chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra trong tháng 7 tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ.
Cuộc gặp tại Phòng Bầu dục
Ông Rutte đến Washington với mục tiêu giảm bớt căng thẳng liên quan đến vấn đề Iran, cũng như thăm dò những cảnh báo từ Mỹ về khả năng cắt giảm lực lượng quân sự tại châu Âu. Trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục, ông Rutte sử dụng các biểu đồ in trên bìa cứng để minh họa bằng trực quan về mức tăng chi tiêu quốc phòng của các nước NATO kể từ khi ông Trump lần đầu nhậm chức năm 2017.
Ông Rutte cũng nhấn mạnh hàng nghìn máy bay quân sự Mỹ đã cất cánh từ các căn cứ châu Âu trong thời gian diễn ra chiến sự Iran, cho thấy các đồng minh châu Âu vẫn hỗ trợ Mỹ về mặt hậu cần và triển khai lực lượng. "Tôi biết có một số trường hợp cá biệt khiến ngài thực sự thất vọng, nhưng nhìn chung các đồng minh châu Âu vẫn luôn sát cánh cùng ngài", ông Rutte nói.
Phản ứng của ông Trump
Tuy nhiên, ông Trump dường như chưa bị thuyết phục. Có thời điểm ông ngắt lời Tổng thư ký NATO để bày tỏ quan điểm bất đồng, dù vẫn dành lời khen cho năng lực lãnh đạo của ông Rutte. "Ông thực sự đã làm rất tốt. Tôi nghĩ nếu là người khác ở vị trí đó thì có lẽ hôm nay chúng ta thậm chí đã không ngồi họp với nhau, vì chúng tôi từng rất thất vọng", ông Trump nói.
Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng trong năm ngoái, ông Rutte liên tục phải tìm cách giảm bớt sự hoài nghi của Tổng thống Mỹ đối với NATO, đồng thời ngăn các bất đồng leo thang thành khủng hoảng. Quan hệ giữa Washington và NATO trở nên căng thẳng trong những tháng gần đây, sau khi các đồng minh từ chối ủng hộ chiến dịch quân sự nhằm vào Iran do ông Trump phát động mà không tham vấn trước.
Sức ép từ Mỹ
Tổng thống Mỹ công khai đặt câu hỏi liệu Washington có nên tiếp tục duy trì cam kết với điều khoản phòng thủ tập thể của NATO hay không, đồng thời cho biết đang cân nhắc rút Mỹ khỏi liên minh. Một điểm gây căng thẳng khác là sức ép ngày càng lớn từ Washington yêu cầu châu Âu tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm tự bảo đảm an ninh tại khu vực, do châu Âu dựa quá nhiều vào lực lượng quân sự Mỹ.
Tuần trước, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth thông báo sẽ tiến hành rà soát trong vòng 6 tháng đối với việc triển khai binh sĩ Mỹ tại châu Âu, quá trình này có thể dẫn đến việc cắt giảm một phần lực lượng Mỹ.
Hội nghị thượng đỉnh NATO căng thẳng
NATO sắp bước vào hội nghị thượng đỉnh dự kiến diễn ra ngày 7-8/7 trong bối cảnh liên minh đối mặt sức ép chưa từng có. Một số nước châu Âu lo ngại Washington có thể rút khỏi NATO, động thái sẽ đặt dấu hỏi lớn về tương lai của liên minh.
Phát biểu với báo giới sau cuộc gặp tại Nhà Trắng, ông Rutte khẳng định ông Trump vẫn giữ "cam kết" với NATO. Tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái tổ chức ở The Hague (Hà Lan), các nhà lãnh đạo NATO đã chấp thuận đề xuất tăng mạnh chi tiêu quốc phòng theo yêu cầu của ông Trump, cam kết dành 5% GDP cho quốc phòng và các lĩnh vực liên quan trong vòng một thập kỷ tới.
Tuy nhiên, trong khi một số nước châu Âu đã tăng mạnh ngân sách quốc phòng, nhiều nước khác vẫn chậm tiến độ. Khi ông Trump một lần nữa phàn nàn rằng chi tiêu quốc phòng của nhiều nước châu Âu vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng của Mỹ, ông Rutte đáp lại bằng cách nhấn mạnh kế hoạch của Đức tăng gấp đôi ngân sách quốc phòng trong giai đoạn 2021-2029, cùng các kế hoạch tăng chi đáng kể của Hà Lan, Ba Lan, các nước Bắc Âu và khu vực Baltic như những điểm sáng trong NATO.
"Đây là một bức tranh còn nhiều khác biệt, nhưng phần lớn các nước đã hành động. Và liên minh hiện mạnh hơn rất nhiều nhờ người đàn ông này", ông Rutte nói với phóng viên, hàm ý nhắc nhớ đến Tổng thống Trump.
Châu Âu đoàn kết và lạc quan
Ngày 24/6, tại Berlin, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã cùng các nhà lãnh đạo Anh, Pháp, Italy và Ba Lan hội đàm. Nhóm E5 tái khẳng định cam kết xây dựng quan hệ đối tác quốc phòng vững mạnh hơn trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO. Ông Merz khẳng định hội nghị thượng đỉnh NATO sắp diễn ra chính là thời điểm để châu Âu thể hiện quyết tâm đảm nhận vai trò lãnh đạo lớn hơn trong lĩnh vực quốc phòng.
"Chúng tôi muốn làm mới liên minh. Chúng tôi đang củng cố trụ cột châu Âu trong NATO", ông Merz phát biểu ngắn gọn trước phóng viên.
Tuyên bố chung từ cuộc họp tại Berlin khẳng định các bên "cam kết vững chắc đối với an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, cũng như mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương". Tuy nhiên, đằng sau thông điệp về đoàn kết, cuộc họp tại Berlin được tổ chức sau một số diễn biến cho thấy những bất đồng về quốc phòng và an ninh giữa các đối tác chủ chốt ở châu Âu.
Dự án máy bay chiến đấu chung FCAS giữa Đức và Pháp, vốn bị trì hoãn trong thời gian dài, đã bị hủy bỏ hẳn do bất đồng về chiến lược và quản lý. Diễn biến này phản ánh những khó khăn mà châu Âu gặp phải trong việc phối hợp tăng cường năng lực quốc phòng.
Ông Merz từng khẳng định cơ chế E5 gồm Anh, Pháp, Đức, Italy và Ba Lan sẽ dẫn dắt châu Âu hành động nhanh chóng, mục tiêu là tăng cường sự thống nhất, bao gồm cả sự thống nhất trong cách duy trì quan hệ đối tác với Mỹ. "Chúng ta đang cùng nhau đi trên con đường này. Những hành động đơn phương của từng quốc gia trong chính sách quốc phòng sẽ là một sai lầm", ông Merz nói.
Quan điểm của Pháp
Về phía Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu tại Berlin ngày 24/6, ông cho rằng châu Âu và Mỹ đang trải qua "giai đoạn tái hội tụ", khi hai bên ngày càng thống nhất hơn về các vấn đề an ninh quan trọng. Ông Macron cho rằng các hoạt động ngoại giao gần đây đã góp phần đưa lập trường của châu Âu và Mỹ đến gần nhau hơn.
Theo ông Macron, tiến trình này bắt đầu từ hội nghị thượng đỉnh G7 gần đây và tiếp tục được thúc đẩy tại cuộc họp Hội đồng châu Âu trong tuần trước. Ông Macron cho biết các nhà lãnh đạo sẽ tiếp tục tìm cách củng cố sự thống nhất tại hội nghị thượng đỉnh NATO trong tháng 7.
Đề cập đến vấn đề Trung Đông, ông Macron bày tỏ ủng hộ thỏa thuận đạt được giữa Iran và Mỹ, đồng thời cho biết các nước châu Âu sẵn sàng đóng góp vào việc thúc đẩy ổn định và nền hòa bình lâu dài tại khu vực. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường trụ cột châu Âu trong NATO. "Chúng tôi đang đưa ra cam kết mạnh mẽ, tăng ngân sách và nâng cao năng lực của mình", ông Macron nói.
