Ngày 1.8, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố hủy bỏ cuộc tấn công nhằm vào Iran sau khi nhận được đề xuất từ các nước Trung Đông. Quyết định được đưa ra khi Washington đã "lên đạn và sẵn sàng nhắm vào Iran", nhưng ông chấp nhận yêu cầu hoãn tấn công từ Tehran và các quốc gia khác trong khu vực vì đã tồn tại "các khuôn khổ của một thỏa thuận đã được nhất trí".
Thông tin được Tổng thống Trump công bố trên mạng xã hội Truth Social hôm 1.8 (tức sáng 2.8 theo giờ Việt Nam), trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran. Phía Tehran hiện vẫn chưa có bình luận chính thức về tuyên bố này.
Nội dung thỏa thuận được đề xuất
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết thỏa thuận dự kiến sẽ bao gồm việc mở cửa ngay lập tức eo biển Hormuz – tuyến đường hàng hải chiến lược nối vịnh Ba Tư với biển Ô-man – cùng cam kết chấm dứt mối đe dọa hạt nhân của Iran. Ông cũng xác nhận Israel đã bày tỏ sự đồng tình với việc tạm dừng các cuộc không kích.
Tuy nhiên, tổng thống Mỹ nhấn mạnh lệnh ngừng bắn này chỉ có thể bền vững nếu các bên "nhanh chóng đạt được một thỏa thuận" cuối cùng. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu tiến trình đàm phán bị trì hoãn, nguy cơ tái diễn xung đột quân sự vẫn còn hiện hữu.
Eo biển Hormuz được coi là huyết mạch năng lượng toàn cầu, nơi mà phần lớn dầu mỏ xuất khẩu từ vùng Vịnh đi qua. Việc mở lại tuyến đường này không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn là điều kiện để các bên xây dựng lòng tin. Các nước Trung Đông, với vai trò trung gian, nhiều khả năng đã chủ động đưa ra khuôn khổ nhằm hạ nhiệt căng thẳng và tránh một cuộc chiến tranh gây tổn hại cho toàn khu vực.
Hậu trường quyết định hoãn không kích
Theo đài CNN, không có cuộc tấn công nào của Mỹ vào lãnh thổ Iran được ghi nhận kể từ đợt không kích ngày 29.7. Đây là lần thứ hai ông Trump đưa ra quyết định tương tự, cho thấy áp lực từ các đồng minh Trung Đông có thể đã tác động đáng kể đến sự lựa chọn của Nhà Trắng trong việc ưu tiên giải pháp ngoại giao.
Phía Washington cũng đang nỗ lực giải thích cho quyết định này trước dư luận. Trả lời Đài Fox News cùng ngày, Ngoại trưởng Marco Rubio lập luận rằng các cuộc tấn công quân sự của Mỹ thời gian qua đã giúp làm suy giảm nghiêm trọng năng lực phòng thủ của Iran, từ đó khiến Tehran sẵn sàng đàm phán hơn về chương trình hạt nhân và vấn đề eo biển Hormuz.
Ông Rubio thừa nhận Iran vẫn còn sở hữu tên lửa và máy bay không người lái có thể gây ra mối đe dọa, nhưng khẳng định Tehran không còn "lá chắn thông thường" để ẩn nấp, nhờ vào hiệu quả của các đòn không kích. Nhận định này nhằm trấn an những người chỉ trích việc hủy bỏ hành động quân sự, cho rằng đây không phải là dấu hiệu của sự nhượng bộ mà là một bước đi trong chiến lược ép đối phương ngồi vào bàn đàm phán.
Iran vẫn cứng rắn trước nguy cơ xung đột
Bất chấp tín hiệu ngoại giao từ Mỹ, Iran vẫn duy trì lập trường cứng rắn. Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp tại các nước Trung Đông hôm 1.8, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo Tehran sẽ đáp trả mạnh mẽ bất kỳ hành động gây hấn nào của Mỹ trong tương lai.
Đài Al Jazeera ngày 2.8 cũng dẫn lời nghị sĩ Iran Ebrahim Rezaei tuyên bố rằng các cuộc tấn công đáp trả của Tehran sẽ không giới hạn ở vịnh Ba Tư. "Chúng tôi sẽ đáp trả vào tất cả căn cứ của kẻ thù bất kể từ đâu", ông Rezaei nhấn mạnh, ám chỉ khả năng mở rộng phạm vi chiến sự nếu Mỹ tiếp tục leo thang.
Diễn biến ban đầu cho thấy một con đường ngoại giao có thể đang được mở ra giữa hai bên, nhưng những tuyên bố cứng rắn từ cả Washington, Tehran lẫn các đồng minh trong khu vực cho thấy thỏa thuận cuối cùng nếu có sẽ phải vượt qua nhiều rào cản về lòng tin và an ninh.
Trong bối cảnh đó, thông điệp từ cả Washington và Tehran vẫn mang tính thăm dò. Việc ông Trump nhấn mạnh đến "khuôn khổ của một thỏa thuận" cho thấy Washington muốn duy trì áp lực trong khi mở cánh cửa ngoại giao. Phía Iran, dù có những cảnh báo cứng rắn, cũng chưa có động thái quân sự nào đáp trả kể từ khi Mỹ tuyên bố hoãn tấn công. Điều này có thể là cơ sở để các cuộc đàm phán kỹ thuật được bắt đầu trong thời gian tới.
