Sau thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, Mỹ và Iran vẫn phát tín hiệu trái chiều về đối thoại, trong khi các nút thắt Hormuz và Li Băng chưa được tháo gỡ.
Tranh cãi về đàm phán
Sau những ngày căng thẳng vì các đòn đáp trả quân sự, Trung Đông bước vào tuần mới với một tín hiệu ngoại giao thận trọng. Ngày 29.6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran đã đề nghị tổ chức một cuộc gặp tại Doha (Qatar) vào ngày 30.6. Các Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã sang Qatar để chuẩn bị cho các cuộc trao đổi với phía Iran, theo Al Jazeera.
Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 30.6 khẳng định hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ ở bất kỳ cấp độ nào trong những ngày tới. Theo ông, phái đoàn chuyên gia Iran đến Qatar chỉ nhằm tham vấn về việc thực thi bản ghi nhớ giữa 2 bên, không phải gặp trực tiếp đại diện Mỹ.
Theo Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao Iran, cuộc họp tại Doha ngày 30.6, nếu diễn ra, sẽ khác với các vòng đàm phán kỹ thuật trước đây tại Thụy Sĩ. Trọng tâm thảo luận là quản lý eo biển Hormuz và giảm leo thang căng thẳng, thay vì đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng. Một quan chức khác cho biết các phái đoàn từ Mỹ và Iran dự kiến gặp riêng các nhà trung gian Qatar và Pakistan ngày 1.7.
Nhiều nút thắt
Eo biển Hormuz đang là bất đồng lớn phủ bóng lên tiến trình Mỹ - Iran. Sau cuộc họp đầu tiên của Ủy ban chung Oman - Iran tại Muscat ngày 29.6, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nói hai bên đã đạt "sự hiểu biết chung" về quản lý eo biển và bàn khả năng thu phí đổi lấy dịch vụ. Về phần mình, Ngoại trưởng Oman sau đó nói Muscat "không ủng hộ việc áp đặt phí quá cảnh", dù để ngỏ khả năng thu phí đối với "các dịch vụ hàng hải, môi trường và định vị". Phía Mỹ phản đối mọi hình thức thu phí đối với vận tải quốc tế, trong khi châu Âu lo ngại động thái này có thể làm tăng chi phí năng lượng và tạo tiền lệ pháp lý mới, theo Al Jazeera.
Một điểm nhạy cảm khác là rà phá thủy lôi. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 29.6 cho biết Paris sẽ phối hợp với Oman và các đối tác để bảo đảm an toàn hàng hải tại Hormuz. Iran lập tức bác bỏ, cho rằng hoạt động rà phá thủy lôi tại tuyến đường này phải do Tehran tiến hành theo bản ghi nhớ 14 điểm với Mỹ. Ông Gharibabadi cảnh báo Pháp không nên làm tình hình thêm phức tạp.
Ngoài Hormuz, Li Băng là nút thắt có thể kéo lùi tiến trình ngoại giao Mỹ - Iran. Tehran yêu cầu mọi giao tranh phải chấm dứt trên tất cả các mặt trận, đồng thời đòi Israel rút khỏi miền nam Li Băng trước khi tiến trình ngoại giao đi xa hơn. Trong khi đó, ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 29.6 khẳng định Tel Aviv sẽ tiếp tục hiện diện tại Li Băng cho đến khi Hezbollah bị giải giáp. Theo Reuters dẫn lời giới quan sát, đây là điều kiện khó thực hiện trong bối cảnh Hezbollah bác bỏ yêu cầu này, còn chính phủ Li Băng khó có đủ năng lực chính trị và quân sự để buộc nhóm này giải giáp.
