Ngày 2.8, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baqaei cho biết Tehran và Oman đang tiến gần đến một thỏa thuận về tuyến hàng hải mới đi qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh Mỹ và Israel tạm dừng các cuộc tập kích để dành không gian cho ngoại giao.
Iran và Oman tìm tiếng nói chung về tuyến hàng hải
Theo AFP, ông Baqaei nói: "Chúng tôi hiện hướng tới việc đạt được sự hiểu biết về một tuyến đường có thể chấp nhận được đối với cả 2 bên - không phải tuyến đường phía bắc cũng không phải tuyến đường phía nam - nhưng là tuyến đường tôn trọng chủ quyền của cả 2 bên và bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia của chúng tôi". Ông nhấn mạnh việc đạt thỏa thuận về tuyến đường mới không đồng nghĩa Iran sẽ mở cửa trở lại toàn bộ eo biển Hormuz. Giới chức Oman chưa đưa ra bình luận chính thức về thông tin này.
Mỹ và Israel tạm ngừng tập kích
Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2.8 nói với báo giới rằng các cuộc đàm phán với Iran sẽ diễn ra trong ngày 3.8, nhưng ông từ chối ấn định thời hạn cho việc đạt được thỏa thuận. Trước đó, ngày 1.8, ông tuyên bố Mỹ và Israel đã đồng ý chưa tiến hành thêm các đợt tập kích nhằm vào Iran sau khi một khuôn khổ thỏa thuận được thiết lập.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: "Chúng tôi vừa nhận được đề nghị từ Iran và các nước Trung Đông khác về việc tạm dừng mọi cuộc tấn công vì khuôn khổ thỏa thuận đã được nhất trí". Ông chủ Nhà Trắng cho biết đã hủy kế hoạch tấn công với điều kiện các bên nhanh chóng đạt được thỏa thuận, nhưng không nêu rõ nội dung khuôn khổ. Truyền thông Iran bác bỏ thông tin cho rằng Tehran đề nghị Mỹ ngừng tập kích.
Bản ghi nhớ Islamabad làm bước đệm
Ông Hassan Ghashghavi, người phát ngôn Ủy ban An ninh quốc gia và chính sách đối ngoại thuộc Quốc hội Iran, cho biết các bên trung gian đang tìm cách khôi phục Bản ghi nhớ Islamabad được nhất trí hồi tháng 6. Văn kiện này được xem là bước đệm cho các cuộc đàm phán toàn diện, trong đó có vấn đề đi lại qua eo biển Hormuz. Ông Ghashghavi nói: "Vấn đề chính, cũng là chìa khóa hiện nay, là eo biển Hormuz. Các bên đang trao đổi quan điểm về vấn đề này".
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 2.8 tuyên bố Bản ghi nhớ Islamabad với Mỹ sẽ trở thành "nền tảng" cho quan hệ đối ngoại tương lai của Tehran. Theo Al Jazeera, ông Pezeshkian phát biểu: "Chúng ta phải nỗ lực buộc đối phương tuân thủ những gì chúng đã ký. Bản ghi nhớ này sẽ tăng cường an ninh cho đất nước chúng ta, khu vực và các đồng minh của chúng ta".
Kiểm soát eo biển Hormuz và tác động năng lượng toàn cầu
Trước khi xung đột bùng phát, tàu thuyền được tự do đi qua eo biển Hormuz. Iran sau đó đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này, duy trì quyền kiểm soát và thu phí tàu qua lại. Mỹ phản đối điều kiện trên và yêu cầu khôi phục hoàn toàn quyền tự do hàng hải. Tổng thống Trump tuyên bố bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc "mở cửa ngay lập tức, hoàn toàn và toàn diện eo biển Hormuz", đồng thời giải quyết những quan ngại liên quan chương trình hạt nhân Iran. Phía Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích dân sự.
Công ty phân tích hàng hải Kpler (Bỉ) cho biết lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh trong những ngày gần đây. Tuyến đường này có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu, khiến mọi gián đoạn đều có nguy cơ tác động lớn đến thị trường năng lượng.
