Hôm qua (28.6), tờ The Times of Israel dẫn lời Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận khung vừa đạt được giữa nước này và Li Băng là "thành tựu lịch sử đối với Israel". Thỏa thuận bao gồm việc thí điểm binh sĩ Li Băng kiểm soát một số khu vực nhỏ hiện do quân đội Israel kiểm soát, cùng với quá trình giải giáp lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Tuy nhiên, Hezbollah đã bác bỏ thỏa thuận, đồng nghĩa tình hình Li Băng tiếp tục bất ổn khi lực lượng này vẫn kiểm soát mạnh mẽ tại nước này.
Cuộc chiến Iran kéo Li Băng vào vòng xoáy thảm họa
Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đã đẩy Li Băng vào thảm họa. Với lý do triệt hạ Hezbollah, quân đội Israel mở rộng kiểm soát nhiều khu vực ở Li Băng, gây tàn phá nặng nề. Ông Paul Salem, chuyên gia Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá: Đối với Li Băng, ba mục tiêu chiến lược khi đàm phán ngừng bắn gồm đảm bảo Israel rút khỏi lãnh thổ, tăng cường quyền lực nhà nước, và kiểm soát hoặc giải giáp Hezbollah để hướng tới lực lượng quân sự thống nhất dưới chính quyền. Nhưng cuộc chiến Iran đã đẩy Li Băng xa hơn khỏi cả ba mục tiêu khi Israel mở rộng vùng chiếm đóng, Hezbollah đẩy mạnh hoạt động quân sự, còn nhà nước ngày càng mất ảnh hưởng. Thiệt hại về nhân mạng và kinh tế - xã hội rất lớn: người dân di tản, nhiều khu vực bị phá hủy, nền kinh tế vốn khó khăn càng trở nên tồi tệ hơn.
Lợi ích của các nước láng giềng và thách thức nội tại
Các nước láng giềng gồm Syria, các quốc gia Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và châu Âu đều có lợi nếu nhà nước Li Băng thực sự nắm quyền kiểm soát toàn lãnh thổ, không bị nước ngoài chiếm đóng và không còn tác nhân vũ trang phi nhà nước. Tuy nhiên, sự tồn tại của Hezbollah lại hỗ trợ Iran duy trì ảnh hưởng ở khu vực. Chuyên gia Salem chỉ ra ba thách thức lớn: Thứ nhất, Israel sẵn sàng ngừng bắn nếu Hezbollah làm tương tự, nhưng không có ý định rút khỏi lãnh thổ Li Băng nếu vẫn thấy mối đe dọa từ Hezbollah. Thứ hai, Hezbollah khẳng định sẽ tiếp tục tấn công lực lượng Israel bên trong lãnh thổ Li Băng như một phần nhiệm vụ kháng chiến, gây bất ổn ngay cả khi xung đột giảm. Thứ ba, Mỹ nhiều lần ủng hộ ngừng bắn nhưng đồng thời chấp nhận "quyền" của Israel tấn công các mục tiêu mà Tel Aviv cho là mối đe dọa, sự mơ hồ này đã làm suy yếu các lệnh ngừng bắn trước đây và có thể lặp lại.
Con đường khả dĩ cho hòa bình
Con đường hòa bình cho Li Băng không có nền tảng trung gian ổn định. Giải pháp khả thi nhất đòi hỏi giải quyết đồng thời việc Israel chiếm đóng và thách thức từ Hezbollah đối với quyền lực nhà nước. Theo chuyên gia Salem, thỏa thuận giữa Li Băng và Israel nên hướng đến việc Tel Aviv rút quân theo từng giai đoạn. Song song, lực lượng vũ trang của chính quyền Li Băng, với sự hỗ trợ của Mỹ và các nước, cần được trao quyền để đảm nhận toàn bộ trách nhiệm an ninh ở phía nam Li Băng, đảm bảo Hezbollah không trú đóng hay hoạt động tại khu vực này, tạo điều kiện cho Israel rút lui hoàn toàn. Trong thỏa thuận Mỹ - Iran, vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Li Băng phải nhất quán. Việc Israel rút quân nên đi kèm với việc rút nhân viên và cơ sở hạ tầng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khỏi Li Băng, cùng một quá trình đáng tin cậy để quyền lực quân sự chỉ thuộc về Nhà nước Li Băng. Để đạt mục tiêu, các quốc gia có ảnh hưởng như Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Ai Cập, Pakistan… cần tham gia với tư cách hòa giải, hỗ trợ.
