Bom Rơi Giữa Đàm Phán: Uy Tín Ngoại Giao Mỹ Bị Thử Thách Nghiêm Trọng
Cuộc không kích vào Iran cuối tuần qua, diễn ra ngay trong quá trình đàm phán hạt nhân, đã gây ra một cú sốc lớn trên trường quốc tế. Sự kiện này không chỉ làm gián đoạn các nỗ lực hòa bình mà còn phơi bày chiến lược ngoại giao "tung hỏa mù" của Tổng thống Mỹ Donald Trump, khiến uy tín của Washington bị lung lay nghiêm trọng.
Ngoại Giao Bị Lạm Dụng: Từ Tin Tưởng Đến Phản Bội
Theo New York Times, nhiều nhà ngoại giao kỳ cựu đã liên tưởng vụ việc này đến những khoảnh khắc đen tối nhất trong sự nghiệp của họ. Thomas Greminger, cựu điều phối viên các nỗ lực trung gian bí mật của Thụy Sĩ, nhớ lại một sự cố tương tự: "Chúng tôi tin tưởng họ và đã chờ đợi một cuộc gặp thực sự. Thay vào đó, một hạm đội trực thăng đã ập đến." Ông nhấn mạnh rằng trong thế giới ngoại giao, ngay cả những kẻ thù truyền kiếp cũng cần một mức độ tin tưởng tối thiểu để tiến hành đàm phán.
Tuy nhiên, dưới thời Tổng thống Trump - người luôn tự nhận là "bậc thầy thỏa thuận" - việc sử dụng vũ lực ngay trên bàn đàm phán đang trở thành một tiền lệ đáng lo ngại. Các chuyên gia cảnh báo rằng hành động này có thể mang lại lợi thế ngắn hạn nhưng sẽ bào mòn uy tín của nước Mỹ trong nhiều năm tới. Ông Greminger, hiện đứng đầu Trung tâm Chính sách Bảo mật Geneva, nhận định: "Về cơ bản, đây là hành vi lạm dụng ngoại giao để che đậy một chiến dịch quân sự." Ông dự báo các quốc gia sẽ phải suy nghĩ kỹ trước khi tái cam kết nếu phải đối mặt với kiểu hành xử thiếu thiện chí này.
Cú Sốc Tại Trung Đông Và Sự Đảo Chiều Chóng Mặt
Sau khi phát động tấn công, chính quyền Trump lập tức biện minh rằng chiến tranh nổ ra vì các cuộc đàm phán hạt nhân do Oman làm trung gian đã đi vào ngõ cụt. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi bom rơi, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi đã tuyên bố một cách cay đắng: "Các cuộc đàm phán tích cực và nghiêm túc một lần nữa lại bị phá hoại." Đáng chú ý, tuyên bố này được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Albusaidi gặp Phó Tổng thống JD Vance tại Washington, và trước đó ông vẫn bày tỏ sự lạc quan trên CBS News rằng một thỏa thuận hòa bình đang nằm trong tầm tay.
Sự đảo chiều chóng mặt này gợi nhắc lại chiến dịch ném bom Iran hồi tháng 6 năm ngoái, cũng bắt đầu khi các nỗ lực ngoại giao dường như đang tiến triển. Dù Ngoại trưởng Oman khẳng định vẫn còn cơ hội cho ngoại giao, niềm tin của các đồng minh khu vực rõ ràng đã bị tổn hại nghiêm trọng. Những người ủng hộ ông Trump lập luận rằng việc sẵn sàng sử dụng vũ lực giúp tăng cường vị thế của Mỹ, nhưng ranh giới giữa "ngoại giao thực dụng" và "lợi dụng niềm tin" đang ngày càng mong manh.
Thế Giới Đa Cực Trỗi Dậy Và Phản Ứng Toàn Cầu
Sự coi thường các quy tắc ngoại giao của Tổng thống Trump vô tình thúc đẩy nhiều quốc gia giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ. Liên minh châu Âu đã nhanh chóng chốt các thỏa thuận thương mại với Ấn Độ và các nước Nam Mỹ, trong khi Canada, Australia và phần lớn châu Âu âm thầm xây dựng lại mối quan hệ với Trung Quốc để tìm kiếm sự ổn định thay thế.
Đáng quan ngại hơn, các nhà phân tích dự báo rằng nhiều quốc gia sẽ ráo riết xây dựng hệ thống vũ khí hạt nhân vì coi đó là biện pháp phòng thủ tốt nhất chống lại sự can thiệp của Mỹ. Ray Takeyh, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận định: "Giá trị răn đe của bom hạt nhân giờ đây đã quá rõ ràng. Mọi người trong ban lãnh đạo Iran đều hiểu rằng nếu họ có bom, họ đã không bị ném bom."
Phản ứng từ Nga và Trung Quốc cũng cho thấy một mức độ cảnh giác mới. Nhà bình luận Fyodor Lukyanov cho rằng cái chết của Lãnh tụ tối cao Khamenei đã đưa quan hệ quốc tế lên "một cấp độ mới, nguy hiểm hơn", và đàm phán với người Mỹ gần như vô nghĩa. Tại Ấn Độ, cựu nhà ngoại giao Kanwal Sibal mô tả chiến dịch ném bom là một "cuộc chiến xâm lược trắng trợn", thừa nhận rằng niềm tin đã không còn như trước dù Ấn Độ vẫn nỗ lực giữ Mỹ ở phía mình.
Việc "ngắt mạch" các cuộc đàm phán hạt nhân bằng bom đạn như Mỹ mới đây không chỉ khiến triển vọng hòa bình trở nên xa vời hơn bao giờ hết, mà còn đẩy thế giới vào một kỷ nguyên bất ổn, nơi uy tín ngoại giao bị thử thách và các liên minh truyền thống có nguy cơ rạn nứt.
