Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 1/4/2026 của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới đánh dấu bước phát triển về tư duy khi xác định rõ: phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải gắn với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trong bối cảnh cả hệ thống chính trị nỗ lực triển khai các giải pháp khơi thông, huy động nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng, yêu cầu xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài càng trở nên cấp thiết.
Đánh thức nguồn lực đã ngủ quên
Quán triệt quan điểm vừa kiên quyết đấu tranh với lãng phí, vừa kiến tạo phát triển, Bộ Chính trị đã liên tiếp ban hành các Kết luận số 77, 182, 218 và Kết luận số 24-KL/TW ngày 13/4/2026, mở đường tháo gỡ nút thắt tại hàng nghìn dự án, đất đai tồn đọng kéo dài. Mục tiêu cao nhất là đưa các nguồn lực đất đai vào lưu thông, phục vụ tăng trưởng kinh tế. Các cơ chế đặc thù này được thí điểm tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Tây Ninh trước khi áp dụng rộng rãi.
Từ quyết sách chiến lược, hành lang pháp lý nhanh chóng được đồng bộ khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 nhằm xử lý dứt điểm các vi phạm đất đai trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Chính phủ cụ thể hóa bằng Nghị định số 147/2026/NĐ-CP, kích hoạt chiến dịch giải phóng nguồn lực đất đai trên phạm vi toàn quốc.
Phú Thọ tiên phong tháo gỡ dự án tồn đọng
Phú Thọ là một trong những địa phương tiên phong triển khai tháo gỡ cho các dự án trên địa bàn. 149 dự án có khó khăn, vướng mắc đã được rà soát và nhập liệu trên Hệ thống 751 của Bộ Tài chính. 26 dự án tồn đọng theo các kết luận thanh tra, kiểm tra, tập trung trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã được Ủy ban Kiểm tra Trung ương ủng hộ chủ trương xử lý theo thẩm quyền, trên nguyên tắc bảo đảm lợi ích của các bên, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, không để thất thoát ngân sách, phát sinh vi phạm mới, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, khiếu nại, tố cáo. Mục tiêu phải hoàn thành trong năm 2026.
Thực tế cho thấy, nếu không kịp thời giải quyết các dự án tồn đọng kéo dài sẽ dẫn đến lãng phí nguồn lực rất lớn, thiệt hại cho nhà đầu tư, nguy cơ mất ổn định an ninh chính trị, phát sinh đơn thư khiếu kiện đông người. Chỉ tính riêng 26 dự án tồn đọng kéo dài nêu trên, tổng vốn đầu tư 23.950 tỷ đồng, diện tích đất theo quy hoạch gần 1.318 ha, đã giao đất hơn 1.006 ha, giá trị đã đầu tư khoảng 16.177 tỷ đồng, tổng số tiền nhà đầu tư phải nộp ngân sách nhà nước là 3.768 tỷ đồng. Sau khi tiến hành đồng bộ các giải pháp, 21 dự án/nhà đầu tư đã nộp đủ 100% theo thông báo, số tiền hơn 3.738 tỷ đồng.
Theo Tỉnh ủy Phú Thọ, sau khi rà soát, trong 50 dự án đã được xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, có 30 dự án bị chấm dứt hoạt động, 20 dự án đã được tháo gỡ xong. 26 dự án đã báo cáo và được Ủy ban Kiểm tra Trung ương ủng hộ chủ trương, quan điểm, nguyên tắc xử lý. Số dự án còn lại đang tiếp tục được rà soát, tháo gỡ theo quy định.
Hành lang pháp lý vững chắc - chìa khóa tái khởi động dự án
Việc thể chế hóa kịp thời, đồng bộ các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước, sự đồng hành chặt chẽ từ các cơ quan chức năng, đã kiến tạo một hành lang pháp lý vững chắc. Theo đồng chí Hà Quốc Trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, đây là “chìa khóa” để chính quyền các cấp và nhà đầu tư chủ động tái khởi động các dự án đủ điều kiện, đồng thời kiên quyết thu hồi các dự án sai phạm không thể khắc phục.
Đáng chú ý, việc xem xét trách nhiệm pháp lý một cách thấu tình đạt lý - đặt trong bối cảnh các quy định còn chồng chéo trước đây - không chỉ giúp giải tỏa tâm lý e ngại, khơi thông dòng vốn và nguồn lực bị ách tắc kéo dài, mà còn bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan, tạo động lực mạnh mẽ phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung
Một trong những nguyên nhân cốt rễ làm “đóng băng” các nguồn lực quốc gia chính là căn bệnh sợ sai, đùn đẩy và né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức. Thực trạng này đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thẳng thắn chỉ rõ với thông điệp kiên quyết: Không để công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí trở thành lực cản đối với sự phát triển.
Từ thực tiễn giải quyết tồn đọng về đất đai tại xã Quang Minh (Hà Nội), có thể thấy tinh thần đổi mới, đột phá của cán bộ là điều kiện tiên quyết, nhất là trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Điển hình là dự án của Tập đoàn CEO sau 18 năm bỏ hoang nay đã tái khởi động, doanh nghiệp cam kết đóng góp hơn 2.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, trong đó đã hoàn thành hơn 50% nghĩa vụ và dự kiến nộp đủ trong tháng 7 năm 2026.
Dự án nhà vườn, thương mại và dịch vụ tổng hợp Hưng Nga (quy mô 93,6 ha, bế tắc từ năm 2008 do vướng mắc về đền bù) cũng đã có lối ra sau khi xã Quang Minh hoàn tất thủ tục, tổ chức bàn giao đất dịch vụ cho hơn 50 hộ dân bị ảnh hưởng. Chủ đầu tư nhanh chóng hoàn thiện hạ tầng và bàn giao lại 20% quỹ đất thương phẩm để địa phương tổ chức đấu giá, thu về hơn 300 tỷ đồng cho ngân sách xã.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Quang Minh Nguyễn Thanh Liêm, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã tiếp nhận 29/47 dự án tồn đọng, kéo dài, tổng quy mô gần 2.000 ha của huyện Mê Linh trước đây. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị và Thành ủy Hà Nội, xác định quan điểm không hợp thức hóa sai phạm và không để nguồn lực tiếp tục bị lãng phí, Đảng ủy xã chỉ đạo rà soát toàn diện 29 dự án, làm việc trực tiếp với từng chủ đầu tư, yêu cầu báo cáo tiến độ, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và cam kết lộ trình. Dự án nào chủ đầu tư không chứng minh được năng lực, không phối hợp xử lý, xã kiên quyết báo cáo cấp trên xem xét thu hồi.
Xã thành lập các tổ công tác thực hiện “chiến dịch 20 ngày” xác minh, thu thập tài liệu và lấy ý kiến dân cư, bảo đảm công tâm, khách quan, tôn trọng yếu tố lịch sử, tuyệt đối không để xảy ra sai sót, trục lợi. Sau đó chủ động, mạnh dạn đề xuất giải pháp.
Có thể khẳng định, tháo gỡ các dự án tồn đọng không chỉ mang lại nguồn thu rất lớn cho ngân sách mà quan trọng hơn là khơi thông nguồn lực đất đai, tạo không gian phát triển mới, thu hút đầu tư, tạo việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Đó đều là nhiệm vụ khó, nhạy cảm, nếu không thật sự quyết tâm, thống nhất hành động thì không thực hiện được.
“Tuy nhiên, với các quy định hiện hành về khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, không vụ lợi, vì nhân dân, những việc trong thẩm quyền có thể vận dụng được cho doanh nghiệp và nhân dân, chúng tôi không ngại giải quyết và dám chịu trách nhiệm” - đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Quang Minh chia sẻ.
Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trong 6 tháng đầu năm 2026, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương tiếp tục tập trung rà soát, cập nhật thêm 1.501 công trình, dự án, nâng tổng số lên 4.492 dự án, công trình tồn đọng, kéo dài, có khó khăn, vướng mắc; đã hoàn thành xử lý 1.531 dự án.
