Trong dòng chảy tái cấu trúc kinh tế biển quốc gia, TP. Đà Nẵng đang nổi lên như một mắt xích chiến lược của chuỗi logistics biển miền Trung. Những chuyển động đầu tư tại cảng Liên Chiểu và cảng Chu Lai không chỉ mở rộng không gian kinh tế biển, mà còn định hình lại vị thế của miền Trung trên bản đồ hàng hải quốc gia.
Đà Nẵng: Từ thành phố du lịch đến thành phố cảng
Kinh tế biển Đà Nẵng đang được viết lại bằng tư duy "thành phố cảng", thay vì chỉ là "thành phố du lịch". Trong nhiều năm, cảng Tiên Sa giữ vai trò cửa ngõ hàng hải quan trọng của khu vực, song dư địa phát triển ngày càng hạn chế khi vừa phục vụ hàng hóa, vừa đón tàu du lịch quốc tế. Điều đó đặt ra yêu cầu phải hình thành một trung tâm cảng biển mới, có khả năng kết nối logistics liên vùng.
Sự xuất hiện của cảng Liên Chiểu vì thế mang ý nghĩa chiến lược. Đây không đơn thuần là một dự án hạ tầng mà được xem là bước ngoặt giúp Đà Nẵng tái định vị vai trò trong chuỗi cung ứng khu vực. Theo quy hoạch, đây là cảng nước sâu hiện đại hàng đầu miền Trung, có tổng vốn đầu tư hơn 45.000 tỉ đồng (khoảng 1,76 tỉ USD), bao gồm hệ thống bến cảng container, kho bãi, trung tâm logistics và kết nối đường sắt, có khả năng tiếp nhận tàu container đến 18.000 TEU. Hàng loạt dự án logistics vệ tinh đang hình thành quanh khu vực Liên Chiểu.
Mới đây, Tổng công ty cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post) đã khởi công Trung tâm logistics Đà Nẵng tại Khu công nghiệp Liên Chiểu với vốn đầu tư hơn 722 tỉ đồng, tích hợp công nghệ tự động hóa, kho lạnh và trung tâm phân loại hiện đại. Ở góc độ địa kinh tế, Liên Chiểu sở hữu lợi thế hiếm có khi nằm ở điểm cuối hành lang kinh tế Đông - Tây. Khi hệ thống cảng, đường sắt, cao tốc và logistics hậu cần đồng bộ, Đà Nẵng có thể trở thành cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng cho cả khu vực tiểu vùng Mekong mở rộng.
Chu Lai: Trung tâm logistics công nghiệp gắn với hệ sinh thái sản xuất
Trong khi đó, ở phía nam thành phố, Chu Lai đang nổi lên như một trung tâm logistics công nghiệp gắn với hệ sinh thái sản xuất. Không phát triển theo mô hình đô thị dịch vụ, Chu Lai chọn hướng đi khác: lấy công nghiệp và logistics làm hạt nhân. Cảng quốc tế Chu Lai hiện được quy hoạch là cảng biển loại I, đóng vai trò đầu mối khu vực miền Trung - Tây nguyên. Sự phát triển của cảng Chu Lai gắn trực tiếp với hệ sinh thái công nghiệp của THACO và khu kinh tế mở Chu Lai, tạo nên mô hình logistics khép kín từ sản xuất, vận tải đến xuất khẩu.
Trước đây, kinh tế biển miền Trung chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên tự nhiên như đánh bắt hải sản, nuôi trồng thủy sản hay du lịch. Nay "kinh tế biển hiện đại" được hiểu rộng hơn, bao gồm logistics, chuỗi cung ứng, cảng biển, công nghiệp hậu cần và thương mại quốc tế.
Quảng Trị: Không gian biển rộng lớn sau sáp nhập
Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Trị mới sở hữu không gian kinh tế biển rộng lớn và giàu tiềm năng bậc nhất miền Trung với đường bờ biển kéo dài hơn 190 km, mở rộng dư địa phát triển, tạo nên chuỗi liên kết biển đồng bộ (du lịch, cảng biển, logistics, khai thác hải sản, năng lượng tái tạo).
Kinh tế biển Quảng Trị đang hình thành hệ thống hạ tầng quy mô lớn. Cảng biển Mỹ Thủy có tổng vốn đầu tư khoảng 15.000 tỉ đồng, quy hoạch 10 bến cảng có thể tiếp nhận tàu đến 100.000 DWT. Cùng với cảng Hòn La tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ hàng hải phía bắc của tỉnh mới và hệ thống đường bộ, hàng không, Quảng Trị được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics, trung chuyển hàng hóa cho khu vực Bắc Trung bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây.
Dung Quất: Hệ sinh thái logistics tích hợp và xu hướng xanh
Dung Quất (Quảng Ngãi) cũng đang chuyển dần từ mô hình "cảng giao nhận" sang hệ sinh thái logistics tích hợp. Cảng biển được kết nối trực tiếp với các khu công nghiệp, kho LNG, trung tâm logistics, mạng lưới giao thông liên vùng và định hướng kết nối với Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y để hình thành hành lang logistics Đông - Tây. Khi đó, hàng hóa từ Nam Lào, Đông bắc Campuchia và khu vực Tây nguyên sẽ tập kết về Dung Quất để xuất khẩu ra thế giới.
Lợi thế lớn nhất của Dung Quất nằm ở hệ thống cảng nước sâu, có khả năng tiếp nhận tàu từ 50.000 - 200.000 DWT. Nhờ khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, hàng hóa từ Dung Quất có thể xuất khẩu trực tiếp đến các thị trường Mỹ, châu Âu, Đông Bắc Á mà không cần trung chuyển qua nhiều cảng khác, giúp tiết kiệm khoảng 15 - 20% chi phí vận chuyển. Đáng nói hơn, với sự xuất hiện của các dự án năng lượng sạch gắn với cảng biển (như dự án cảng, kho và trạm LNG Dung Quất dự kiến cấp khí vào cuối năm 2027), đây đang được xem là bước đi đón đầu xu hướng "logistics xanh" của thế giới.
Khánh Hòa: Đặc khu kinh tế Vân Phong - tham vọng top 3
Khánh Hòa có hướng đi mới và khác so với mô hình khu kinh tế thông thường, khi phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng đề án Đặc khu kinh tế Vân Phong. Ông Trần Minh Chiến, Trưởng ban quản lý Khu kinh tế và khu công nghiệp tỉnh Khánh Hòa, chia sẻ việc tập trung phát triển công nghiệp, logistics, du lịch, đô thị chính là trọng tâm để Vân Phong phấn đấu vào top 3 khu kinh tế tốt nhất Việt Nam. Từ đó, trở thành một trong những trung tâm kinh tế biển lớn, hiện đại của khu vực và cả nước.
Với hàng chục tỉ USD vốn đầu tư đã và đang đổ vào, Khu kinh tế Vân Phong không chỉ là động lực của riêng Khánh Hòa mà đang trở thành cửa ngõ biển chiến lược cho cả vùng Nam Trung bộ và Tây nguyên. Vịnh Vân Phong có độ sâu trung bình 20 - 27 m, kín gió, không bị bồi lắng và nằm gần tuyến hàng hải quốc tế, điều kiện tự nhiên mà ít vịnh nước sâu nào ở Đông Nam Á có được. Đây chính là lý do Khu kinh tế Vân Phong rộng 150.000 ha được quy hoạch thành trung tâm cảng trung chuyển quốc tế, logistics, công nghiệp hàng hải và đô thị biển cao cấp, với kỳ vọng đóng vai trò về logistics biển cho khu vực.
Vĩnh Tân: Cửa mở chiến lược cho Tây nguyên và Nam Trung bộ
Nằm tại xã Vĩnh Hảo, tỉnh Lâm Đồng (trước đây là H.Tuy Phong, Bình Thuận), ngay ranh giới tiếp giáp khu vực Cà Ná (Khánh Hòa), cảng quốc tế Vĩnh Tân đã định hình vị thế như một "cửa mở" chiến lược của không gian kinh tế ven biển Nam Trung bộ. Cảng quốc tế Vĩnh Tân được Tập đoàn Thái Bình Dương đầu tư với nguồn vốn hơn 2.300 tỉ đồng, trên tổng diện tích hơn 165 ha với 3 cầu cảng chính, có thể đón tàu từ 50.000 DWT đến 100.000 DWT, vận hành từ đầu năm 2020. Hiện nay, cảng cung cấp các dịch vụ kho bãi, xếp dỡ hàng hóa, logistics, dịch vụ hỗ trợ và các dịch vụ gia tăng khác. Lượng hàng hóa thông qua cảng khá phong phú như vận chuyển tro bay cho Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân, quặng ilmenite, muối xá, thiết bị siêu trường siêu trọng cho các dự án năng lượng tái tạo.
Từ một dự án hạ tầng, cảng quốc tế Vĩnh Tân dần chuyển mình thành một trung tâm logistics thực thụ, nơi dòng hàng hóa không chỉ đi qua, mà còn được tổ chức, phân luồng và tối ưu hóa giá trị. Giờ đây, cảng mang thêm sứ mệnh mới: cửa ngõ hàng hóa đưa Lâm Đồng vươn ra biển lớn.
Trong nhiều năm, Tây nguyên và khu vực Nam Trung bộ đối mặt với bài toán kinh tế chi phí logistics cao và phụ thuộc lớn vào các cảng xa như Cái Mép - Thị Vải hay các đầu mối vận tải lớn. Sự xuất hiện của cảng quốc tế Vĩnh Tân đã tạo ra bước ngoặt quan trọng. Thay vì phải "vòng xa" để ra biển, hàng hóa từ Tây nguyên có thể theo các tuyến giao thông kết nối như Quốc lộ 28B, Quốc lộ 27 trực tiếp xuống ven biển Lâm Đồng mới. Như vậy, không chỉ giải quyết bài toán chi phí, cảng quốc tế Vĩnh Tân còn góp phần tái cấu trúc chuỗi cung ứng của toàn vùng.
