Hội nghị Trung ương lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã khép lại với nhiều nghị quyết quan trọng, nhưng trên hết là thông điệp mạnh mẽ về sự chuyển hướng chiến lược: sau khi kiện toàn bộ máy và vận hành thí điểm mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trọng tâm giai đoạn mới phải dịch chuyển từ hoàn thiện thể chế sang nâng cao năng lực thực thi, từ xây dựng chủ trương sang tổ chức thực hiện. Đây không đơn thuần là điều chỉnh phương thức lãnh đạo mà là bước chuyển trong tư duy quản trị quốc gia.
Trung ương không làm thay, cấp tỉnh không ôm việc
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy nhiều chủ trương đúng, chính sách hợp lý chưa tạo chuyển biến như mong muốn vì khâu tổ chức thực hiện vẫn là “mắt xích yếu”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là năng lực thực thi. Thẩm quyền chưa đi liền với trách nhiệm; phân cấp chưa gắn với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và cơ chế kiểm soát; nhiều lĩnh vực thiếu phối hợp đồng bộ. Nhận diện đúng điểm nghẽn là xác định hướng đột phá.
Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vấn đề cốt lõi không phải tiếp tục thảo luận mô hình mà làm cho nó vận hành hiệu quả. Bộ máy tinh gọn chỉ phát huy giá trị khi mỗi cấp được trao đúng thẩm quyền, đủ điều kiện hành động và chịu trách nhiệm đến cùng. Vì vậy, Trung ương xác định phân cấp, phân quyền là động lực đổi mới quản trị quốc gia, nhưng với tư duy mới: không phải chuyển giao công việc hành chính đơn thuần hay đẩy trách nhiệm, mà là phân định rõ chức năng để mỗi cấp tập trung làm tốt nhất phần việc của mình.
Thông điệp của Tổng Bí thư rất rõ ràng: Trung ương tập trung hoạch định chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng nền tảng dùng chung, phân bổ nguồn lực lớn và kiểm tra thực hiện; cấp tỉnh tập trung điều phối phát triển, cụ thể hóa chủ trương và bảo đảm điều kiện cho cơ sở; cấp xã trở thành tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp. “Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh không ôm giữ việc cấp xã có thể làm tốt” – đó là sự đổi mới trong tổ chức quyền lực.
Trao quyền phải đi liền với bảo đảm điều kiện
Cùng với yêu cầu “không làm thay”, Tổng Bí thư nhấn mạnh trách nhiệm của cấp trên trong bảo đảm điều kiện thực thi cho cấp dưới. Nếu cấp xã chưa đủ thẩm quyền, nhân lực, tài chính, dữ liệu, công cụ hoặc hướng dẫn, cấp tỉnh phải chủ động tháo gỡ, không để công việc tồn đọng. Nguyên tắc được khẳng định: phân quyền không đồng nghĩa buông lỏng quản lý; trao quyền phải đi liền với bảo đảm điều kiện để quyền đó được thực hiện hiệu quả. Đây là yêu cầu xây dựng nền hành chính kiến tạo phát triển – không làm thay thị trường hay địa phương, mà tạo lập thể chế, nguồn lực và môi trường để các chủ thể phát huy chủ động, sáng tạo.
Hội nghị Trung ương ba đặt ra yêu cầu mới: năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong từng quyết sách. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện, thời hạn hoàn thành và sản phẩm đầu ra. Không giao nhiệm vụ khi chưa xác định rõ điều kiện; không phân cấp thiếu cơ chế kiểm soát; không để trách nhiệm hòa lẫn trong phối hợp. Đây là bước chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo kết quả.
Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo
Điều người dân và doanh nghiệp quan tâm không phải số cuộc họp, văn bản ban hành mà là thủ tục thuận lợi hơn, thời gian giải quyết rút ngắn, môi trường đầu tư thông thoáng và chất lượng phục vụ được cải thiện. Hội nghị Trung ương ba yêu cầu lấy kết quả thực tế và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ chủ yếu đánh giá tổ chức, cán bộ, nhất là người đứng đầu. Đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát bằng dữ liệu, sản phẩm và hiệu quả công việc; kịp thời biểu dương nơi làm tốt, bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm, xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm việc cầm chừng hoặc hình thức.
Có thể nói, điểm nổi bật là xác lập tư duy quản trị mới: mọi quyết sách gắn với khả năng thực thi; mọi quyền hạn đi liền trách nhiệm; mọi kết quả đo bằng hiệu quả phục vụ nhân dân và phát triển đất nước. Con đường từ nghị quyết đến cuộc sống đòi hỏi quyết tâm chính trị lớn, nhưng quyết tâm chỉ thành hiện thực khi chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, cán bộ dám chịu trách nhiệm, cơ chế vận hành thông suốt và kết quả kiểm chứng bằng thực tiễn. Tổng Bí thư yêu cầu biến tốc độ ban hành nghị quyết thành tốc độ thực hiện, biến quyết tâm chính trị thành chuyển biến thực chất.
Thông điệp của Hội nghị Trung ương ba không chỉ dành cho cơ quan hoạch định chính sách mà còn là yêu cầu với từng cấp chính quyền, từng cơ quan, từng cán bộ, công chức. Khi Trung ương tập trung vào chiến lược, địa phương chủ động kiến tạo, cấp xã trở thành nền tảng quản trị công và mọi chủ trương được đánh giá bằng kết quả thực tế, thì sức mạnh bộ máy không nằm ở số văn bản mà ở những đổi thay cụ thể trong đời sống nhân dân. Đó là ý nghĩa sâu sắc của tinh thần “phân cấp để kiến tạo, thực thi để phát triển” mà Hội nghị Trung ương ba khóa XIV đã đặt ra.
