Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV vừa qua đã thông qua Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam, được xem là bước chuyển chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa đất nước trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Theo các chuyên gia, nghị quyết này xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo, đánh dấu sự chuyển đổi căn bản từ mô hình tăng trưởng dựa vào chiều rộng sang dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Mô hình cũ đã hoàn thành sứ mệnh
TS Trần Văn, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nhận định đây là bước ngoặt mở ra không gian và nguồn lực phát triển mới. Ông cho rằng mô hình tăng trưởng cũ dựa vào chiều rộng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử khi đưa Việt Nam thoát nghèo và trở thành quốc gia có thu nhập trung bình. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gay gắt và cuộc cách mạng công nghệ diễn ra với tốc độ nhanh, mô hình mới phải nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang tăng năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Động lực cũ đã bộc lộ giới hạn
TS Trần Văn Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, khẳng định đổi mới mô hình phát triển là nhiệm vụ sống còn. Ông phân tích cụ thể những động lực kinh tế truyền thống đang bộc lộ giới hạn: tăng vốn đầu tư theo chiều rộng giảm hiệu quả; mở rộng tín dụng không thể mãi là đòn bẩy trung tâm khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã cao và dư địa tiền tệ thu hẹp; khai thác đất đai theo logic địa tô dễ tạo tăng trưởng ngắn hạn nhưng khó tạo năng suất dài hạn, kéo theo đầu cơ và áp lực môi trường; lợi thế lao động giá rẻ đang hao mòn khi dân số già hóa nhanh và yêu cầu kỹ năng tăng cao; thu hút FDI chỉ bằng ưu đãi không còn là lợi thế quyết định khi nhà đầu tư cần thể chế minh bạch, nhân lực chất lượng cao và hạ tầng tốt.
“Các động lực cũ không bị phủ nhận, nhưng phải được tái định vị. Trung tâm mới phải là năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực tự chủ của nền kinh tế”, TS Trần Văn Khải nhấn mạnh. Ông cho rằng công nghệ và đổi mới sáng tạo khi trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp sẽ tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế dựa trên nền tảng tri thức, dữ liệu và năng lực làm chủ công nghệ.
Quyết tâm đi cùng hệ thống giải pháp toàn diện
Nghị quyết đổi mới mô hình phát triển nằm trong nhóm 4 định hướng chiến lược lớn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, nhằm kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới mô hình kinh tế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế. TS Trần Văn nhìn nhận đột phá lớn nhất là sự thay đổi căn bản trong tư duy chỉ đạo điều hành, có thể so sánh với quyết sách Đổi mới năm 1986. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ “điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi” và yêu cầu xử lý từ nguyên nhân gốc, đồng bộ.
Trung ương thống nhất thước đo quan trọng của mọi quyết sách là kết quả thực tế, chất lượng cuộc sống, cơ hội việc làm, hạnh phúc và niềm tin của người dân. Mọi quyết sách phải được tổ chức đồng bộ, có thể kiểm soát, đo lường và quy trách nhiệm. Tinh thần cách mạng triệt để này được thể hiện qua các nội dung trọng tâm như sửa đổi chính sách đất đai, đẩy mạnh mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD), và xóa bỏ hoàn toàn tư duy “địa giới hành chính hạn chế tầm nhìn phát triển”.
Việc Trung ương thống nhất với Đề án thành lập các thành phố trực thuộc Trung ương mới như Quảng Ninh, Bắc Ninh và định hướng cho Ninh Bình được coi là bước chuyển về mô hình quản trị đô thị hiện đại, tạo các cực tăng trưởng mới. TS Trần Văn kết luận: “Yêu cầu là chuyển ngay sự thống nhất về chủ trương thành thống nhất trong hành động. Đây là cơ sở để Quốc hội khóa XVI sớm thể chế hóa thành pháp luật, mang lại kết quả cụ thể, lợi ích lâu dài cho đất nước và người dân”.
