TS Nguyễn Minh Chung, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương, nhấn mạnh rằng đổi mới công tác dư luận xã hội không chỉ là yêu cầu khách quan của chuyển đổi số quốc gia, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận và xây dựng 'thế trận lòng dân'. Trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ, dư luận xã hội hình thành và lan tỏa chủ yếu qua không gian mạng, đặt ra cả thời cơ và thách thức mới.
Những chuyển biến lớn của dư luận xã hội trong thời đại số
Điểm nổi bật nhất là tốc độ hình thành và lan truyền thông tin diễn ra với quy mô rất lớn, cường độ rất nhanh. Chỉ một sự kiện, một phát ngôn hay một đoạn video ngắn cũng có thể thu hút hàng triệu lượt tiếp cận, bình luận, chia sẻ và tạo thành làn sóng dư luận mạnh mẽ. Không gian mạng đã thay đổi căn bản cấu trúc truyền thông: mỗi người dân vừa tiếp nhận, vừa sản xuất và lan truyền thông tin, khiến dư luận đa chiều, dân chủ hơn nhưng cũng phức tạp, khó dự báo hơn.
Ranh giới giữa thông tin chính thống và phi chính thống ngày càng mong manh. Tin giả, thông tin sai sự thật, độc hại, xuyên tạc diễn biến phức tạp. Nhiều vụ việc cho thấy, nếu thông tin chính thống chậm hoặc thiếu sức thuyết phục, dễ tạo khoảng trống thông tin, gây hoài nghi và nhiễu loạn dư luận. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng không gian mạng xuyên tạc chủ trương, kích động chia rẽ, tác động đến nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Thực trạng công tác dư luận xã hội hiện nay
Những năm qua, hệ thống tổ chức và mạng lưới cộng tác viên từ Trung ương đến cơ sở được củng cố; việc nắm bắt, tổng hợp tâm tư nguyện vọng ngày càng được quan tâm. Nhiều vấn đề bức xúc được phát hiện sớm, giúp cấp ủy, chính quyền kịp thời xử lý. Hoạt động điều tra xã hội học, khảo sát dư luận từng bước mở rộng; một số cơ quan, địa phương đã ứng dụng công nghệ thông tin trong theo dõi, phân tích thông tin trên báo chí và mạng xã hội.
Tuy nhiên, công tác này vẫn còn hạn chế: nhiều nơi chỉ dừng ở phản ánh tình hình, chưa chú trọng phân tích chuyên sâu, dự báo xu hướng và tham mưu chính sách. Ứng dụng công nghệ số, AI, dữ liệu lớn còn chậm, thiếu đồng bộ; nhiều địa phương vẫn dùng phương pháp thủ công. Cơ chế phối hợp giữa dư luận xã hội với truyền thông chính sách, dân vận, giám sát và phản biện xã hội thiếu chặt chẽ. Chất lượng đội ngũ cán bộ chưa đồng đều, kỹ năng phân tích dữ liệu, nhận diện vấn đề trên không gian mạng còn hạn chế.
Năm giải pháp cốt lõi
Một là, đổi mới mạnh mẽ tư duy về công tác dư luận xã hội. Cần chuyển từ tư duy 'nắm bắt và phản ánh dư luận' sang 'quản trị dư luận xã hội trong môi trường số', nâng cao năng lực lắng nghe, phân tích, dự báo, định hướng và tham mưu xử lý vấn đề một cách chủ động, khoa học. Dư luận xã hội phải trở thành nguồn dữ liệu quan trọng trong hoạch định, thực hiện và đánh giá chính sách công.
Hai là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác dư luận xã hội. Xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành thống nhất, liên thông; hình thành trung tâm phân tích, dự báo dư luận trên nền tảng số. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ phân tích cảm xúc, nhận diện chủ đề nóng, phát hiện bất thường. Mục tiêu chuyển từ 'đi sau phản ánh' sang 'đi trước dự báo', từ xử lý bị động sang chủ động phòng ngừa rủi ro xã hội.
Ba là, gắn chặt công tác dư luận xã hội với truyền thông chính sách và cơ chế phản hồi xã hội. Cần khảo sát tác động dư luận trước khi ban hành chính sách lớn; thường xuyên lắng nghe phản hồi từ nhân dân, xử lý và phản hồi kịp thời. Truyền thông chính sách phải bảo đảm nhanh, đúng và thuyết phục, tránh khoảng trống thông tin bị lấp đầy bởi tin giả.
Bốn là, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Mặt trận cần đổi mới phương thức nắm bắt dư luận sâu sát cơ sở, kết hợp kênh trực tiếp và môi trường số; phản ánh trung thực, kịp thời tâm tư nguyện vọng nhân dân. Thông qua giám sát, phản biện xã hội, phát hiện sớm bất cập chính sách, không để bức xúc nhỏ tích tụ thành điểm nóng. Mỗi cán bộ, đoàn viên cần trở thành chủ thể tích cực trên không gian mạng.
Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, hiện đại. Cán bộ làm công tác dư luận xã hội cần có bản lĩnh chính trị, tư duy phân tích, năng lực dự báo và am hiểu công nghệ số. Đào tạo tích hợp ba nhóm năng lực: chính trị, xã hội học và số. Củng cố mạng lưới cộng tác viên đa dạng gồm cán bộ cơ sở, trí thức, chuyên gia, nhà báo, doanh nhân, lực lượng nòng cốt trên mạng.
Xây dựng 'thế trận lòng dân' vững chắc
Trong thời đại số, công tác dư luận xã hội không chỉ là công cụ nắm bắt tâm trạng xã hội mà còn là phương thức củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận và xây dựng 'thế trận lòng dân'. Nơi nào cấp ủy, chính quyền biết lắng nghe, đối thoại, giải quyết kịp thời vấn đề nhân dân quan tâm, niềm tin được củng cố. Ngược lại, nếu xa dân, chậm phản hồi, dễ tạo khoảng trống cho thông tin xấu độc. Đổi mới công tác dư luận xã hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, số hóa và lấy nhân dân làm trung tâm là yêu cầu chính trị cấp thiết, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
