Trong hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực vừa gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương đánh giá thị trường điện cạnh tranh Việt Nam đã vận hành gần 14 năm, chính thức từ ngày 1/7/2012, với mức độ cạnh tranh ở khâu phát điện và bán buôn điện. Tuy nhiên, cơ quan quản lý nhìn nhận thị trường vẫn tồn tại một số bất cập.
Tỷ trọng nguồn điện tham gia thị trường còn thấp
Theo Bộ Công Thương, tỷ trọng nguồn điện tham gia trực tiếp thị trường còn thấp và có xu hướng giảm. Nhiều nguồn điện quan trọng chưa tham gia thị trường như điện khí thiên nhiên trong nước, năng lượng tái tạo, thủy điện chiến lược đa mục tiêu, thủy điện tích năng, BOT…, làm giảm mức độ cạnh tranh và gây khó khăn cho tối ưu vận hành hệ thống điện.
Cơ quan quản lý cho rằng cần bổ sung các cơ chế phù hợp nhằm tạo tín hiệu thu hút đầu tư và khuyến khích các nguồn điện tham gia trực tiếp thị trường, đặc biệt là các nguồn điện nền và linh hoạt như điện khí LNG nhập khẩu.
Mô hình một người mua duy nhất vẫn tồn tại
Bộ Công Thương đánh giá dù thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã được vận hành, mức độ cạnh tranh vẫn còn hạn chế khi cơ bản vẫn tồn tại mô hình một người mua duy nhất (Single Buyer), do EVN và các tổng công ty điện lực trực thuộc đảm nhiệm.
Các công cụ và cơ chế quản trị rủi ro trong thị trường còn thiếu và chưa được áp dụng đầy đủ, đặc biệt là các công cụ thị trường điện tài chính để quản lý rủi ro dài hạn, chưa tách biệt với thị trường điện vật lý (thị trường giao ngay).
Cơ chế hợp đồng song phương giữa các đơn vị phát điện với các bên mua điện khác ngoài EVN cũng chưa hình thành rõ nét. Phần lớn các hợp đồng mua bán điện mới vẫn được ký với EVN, trong khi các tổng công ty điện lực chưa ký hợp đồng với các nhà máy điện ngoài các đơn vị hạch toán phụ thuộc của EVN.
Giải pháp: xóa bỏ mô hình một người mua duy nhất
Để phát triển thị trường bán buôn điện hiệu quả và từng bước triển khai thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, Bộ Công Thương cho rằng cần tiến tới xóa bỏ mô hình một người mua duy nhất, thông qua việc chuyển tiếp các hợp đồng mua bán điện do EVN ký sang các đơn vị mua buôn điện khác như các tổng công ty điện lực.
Cơ chế giá điện và bù chéo
Đối với cơ chế giá điện, cơ quan quản lý cho biết hiện vẫn còn tồn tại cơ chế bù chéo giữa các tổng công ty điện lực và giữa các nhóm khách hàng, trong khi điều tiết nội bộ EVN vẫn chủ yếu thông qua giá bán buôn nội bộ (BST). Việc tách bạch chi phí phân phối - bán lẻ chưa được thực hiện đầy đủ, mới dừng ở mức hạch toán kế toán, chưa tách bạch về mặt pháp lý hoặc tổ chức.
Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA)
Về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Bộ Công Thương đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2025 để hướng dẫn thực hiện Luật Điện lực. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phát sinh một số vướng mắc liên quan đến phạm vi áp dụng, đối tượng tham gia, trách nhiệm các bên, cũng như quy định về giá điện, chi phí truyền tải, đo đếm và thanh toán.
Việc triển khai cơ chế DPPA cũng cần bảo đảm thống nhất với Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 253/2025 của Quốc hội, trong đó nhấn mạnh việc thúc đẩy mua bán điện trực tiếp và tăng quyền lựa chọn của khách hàng sử dụng điện. Do đó, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi quy định để mở rộng đối tượng tham gia và nâng cao hiệu quả cơ chế DPPA.
Mua bán điện với nước ngoài
Đối với hoạt động mua bán điện với nước ngoài, Bộ Công Thương cho rằng cần bám sát thực tiễn triển khai. Quy hoạch phát triển điện lực đã xác định rõ quy mô công suất nguồn điện nhập khẩu và xuất khẩu đấu nối vào hệ thống điện quốc gia. Việc đồng thời quy định thêm “chiến lược mua bán điện với nước ngoài” dễ dẫn đến trùng lặp và có thể tạo thêm thủ tục.
