TS Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, đã đề xuất xây dựng hệ sinh thái xuất bản chung trong Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương. Hệ sinh thái này không làm mất đi bản sắc và quyền tự chủ của từng đơn vị, mà tạo cơ chế liên kết, chia sẻ nguồn lực và phát huy sức mạnh tổng hợp.
Bối cảnh và Chỉ thị 04-CT/TW
Ngày 17/3/2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Chỉ thị yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nhận thức, phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức hoạt động xuất bản; bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng, đồng thời thích ứng với chuyển đổi số và nhu cầu đa dạng của công chúng.
Trong Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể Trung ương hiện có 9 nhà xuất bản trực thuộc các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng. Sau một năm thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy (từ ngày 1/7/2025), các nhà xuất bản cơ bản duy trì hoạt động ổn định, không làm gián đoạn công tác biên tập, xuất bản và phát hành.
Kết quả hoạt động của các nhà xuất bản
Nhà xuất bản Kim Đồng duy trì quy mô lớn với 3.647 đầu sách, khoảng 17,4 triệu bản in, phát triển thương hiệu mới, đẩy mạnh chuyển đổi số và có 8 xuất bản phẩm đạt Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII. Nhà xuất bản Hồng Đức phát huy thế mạnh về sách pháp luật, tự chủ hoàn toàn về tài chính; trong 6 tháng đầu năm 2026 đã cấp quyết định xuất bản 850 xuất bản phẩm, in khoảng 1,275 triệu bản. Nhà xuất bản Lao động tập trung vào công nhân, công đoàn, lao động và an sinh xã hội. Nhà xuất bản Hội Nhà văn chú trọng văn học, lý luận, phê bình. Nhà xuất bản Mỹ thuật tập trung vào mỹ thuật, di sản và nghệ thuật tạo hình. Nhà xuất bản Sân khấu chuyên về nghệ thuật biểu diễn và văn hóa truyền thống. Nhà xuất bản Tri thức tập trung vào khoa học, khoa học xã hội và nhân văn. Nhà xuất bản Dân trí phát triển khuyến học, xã hội học tập, sách điện tử và sách nói.
Chuyển đổi số còn chưa đồng bộ
Các nhà xuất bản đã từng bước đổi mới phương thức phát hành, kết hợp hệ thống phân phối trực tiếp với website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các kênh trực tuyến. Một số đơn vị triển khai số hóa quy trình quản lý, biên tập, xuất bản; ứng dụng phần mềm quản lý nghiệp vụ, hồ sơ điện tử, chữ ký số. Nhà xuất bản Kim Đồng thành lập Ban Quản lý dự án Chuyển đổi số; Nhà xuất bản Dân trí phát triển sách điện tử, sách nói; Nhà xuất bản Sân khấu xây dựng lộ trình xuất bản điện tử. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi số còn khác nhau giữa các đơn vị, phần lớn mới tập trung số hóa một số khâu, chưa hình thành quy trình xuất bản số hoàn chỉnh. Hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu, nguồn lực đầu tư và nhân lực số tại một số đơn vị còn hạn chế.
Những điểm nghẽn cần khắc phục
TS Nguyễn Minh Chung chỉ ra năm hạn chế chính: Thứ nhất, tổ chức bộ máy một số đơn vị chưa ổn định, đội ngũ biên tập viên thiếu về số lượng và chưa đồng đều về trình độ. Thứ hai, năng lực tự chủ, quy mô hoạt động và sức cạnh tranh giữa các nhà xuất bản còn chênh lệch; một số đơn vị chưa xây dựng được bản sắc riêng. Thứ ba, chuyển đổi số và phát hành còn yếu, phụ thuộc vào đơn vị trung gian, sách giả, sách lậu diễn biến phức tạp. Thứ tư, công tác quản lý nội dung, biên tập, thẩm định còn sơ hở, có vụ việc xuất bản phẩm vi phạm nghiêm trọng phải xử lý hình sự. Thứ năm, chưa có cơ chế phối hợp giữa các nhà xuất bản trong Đảng bộ, chưa hình thành chia sẻ dữ liệu, nguồn lực, chuyên gia.
Giải quyết mối quan hệ giữa định hướng chính trị và tự chủ
Theo TS Nguyễn Minh Chung, các nhà xuất bản thuộc tổ chức chính trị - xã hội phải đặt nhiệm vụ chính trị, trách nhiệm xã hội lên hàng đầu. Thực hiện nhiệm vụ chính trị không đồng nghĩa với cách làm khô cứng; cần đầu tư chuyên nghiệp về nội dung, hình thức và phương thức truyền tải. Nhà nước và cơ quan chủ quản cần có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và bảo đảm kinh phí đối với xuất bản phẩm phục vụ lợi ích công cộng. Đối với xuất bản phẩm do cá nhân hoặc đối tác liên kết đề xuất, tiêu chuẩn chính trị, pháp lý và chuyên môn vẫn phải được giữ vững. Cấp ủy phải lãnh đạo toàn diện hoạt động xuất bản; người đứng đầu chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung, quy trình và chất lượng xuất bản phẩm.
Xây dựng hệ sinh thái xuất bản chung
TS Nguyễn Minh Chung đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa 9 nhà xuất bản trong trao đổi thông tin, định hướng đề tài, chia sẻ kinh nghiệm quản trị, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ thẩm định bản thảo phức tạp. Xây dựng mạng lưới chuyên gia, biên tập viên và cộng tác viên dùng chung, nhất là trong các lĩnh vực lý luận chính trị, pháp luật, lịch sử, văn hóa, khoa học và công nghệ. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu chung về tác giả, chuyên gia, bản thảo, bản quyền và đối tác liên kết; phối hợp biên soạn các bộ sách lớn mang dấu ấn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng nền tảng phát hành, truyền thông và dữ liệu bạn đọc dùng chung, kết nối sách in, sách điện tử, sách nói và thư viện số.
Chín nhóm giải pháp lớn
TS Nguyễn Minh Chung đề ra chín nhóm giải pháp: Một là, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động xuất bản, quán triệt Chỉ thị 04-CT/TW. Hai là, xác định rõ bản sắc và chiến lược phát triển của từng nhà xuất bản, tập trung xây dựng dòng sách chủ lực. Ba là, hoàn thiện quy trình biên tập, thẩm định và quản trị rủi ro, chuẩn hóa toàn bộ quy trình. Bốn là, quản lý chặt chẽ hoạt động liên kết xuất bản, nhà xuất bản phải giữ vai trò chủ thể. Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ xuất bản có bản lĩnh, trình độ và đạo đức nghề nghiệp, tổ chức đào tạo thường xuyên. Sáu là, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm, đầu tư hạ tầng công nghệ, phát triển sách điện tử, sách nói. Bảy là, đổi mới phát hành và phát triển văn hóa đọc, kết hợp truyền thống với thương mại điện tử, mạng xã hội. Tám là, tăng cường kiểm tra, giám sát và chủ động xử lý khủng hoảng, có quy trình ứng phó sự cố. Chín là, hình thành cơ chế điều phối chung trong toàn Đảng bộ, xây dựng chương trình phát triển xuất bản, tổ chức giao ban định kỳ.
TS Nguyễn Minh Chung nhấn mạnh: "Mục tiêu không phải hành chính hóa hoạt động xuất bản hay đồng nhất các nhà xuất bản, mà là phát huy bản sắc của từng đơn vị, đồng thời tập hợp nguồn lực chung, từng bước hình thành hệ sinh thái xuất bản có bản lĩnh chính trị, chất lượng chuyên môn cao, quản trị hiện đại và khả năng cạnh tranh bền vững."
