Theo Nghị quyết số 10 ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị, Việt Nam chuyển trọng tâm thu hút đầu tư nước ngoài từ quy mô vốn sang chất lượng, hiệu quả và khả năng lan tỏa. Ông Richard Barnsley, Giám đốc Khối ngân hàng toàn cầu tại HSBC Việt Nam, nhận định đây là bước ngoặt trong tư duy, hướng tới "Đổi mới 2.0" với mục tiêu thu hút năng lực, công nghệ và tạo giá trị bền vững.
Bối cảnh: Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ lợi thế truyền thống
Sau gần 4 thập kỷ đổi mới, Việt Nam được ví như "đất lành chim đậu" nhờ chi phí lao động cạnh tranh, chính trị ổn định, mạng lưới FTA rộng mở và môi trường đầu tư ngày càng thông thoáng. Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 75% giá trị xuất khẩu, và riêng 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký mới đạt 17,39 tỷ USD, tăng 87% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, ông Barnsley chỉ ra mô hình thu hút FDI để thúc đẩy xuất khẩu có giới hạn. Giai đoạn tới không chỉ cần vốn mà còn phải tạo ra và giữ lại giá trị lớn hơn. "Tham vọng ấy được thể hiện rõ trong Nghị quyết 10, đưa ra tầm nhìn mới cho FDI trong giai đoạn Đổi mới 2.0", ông nói, nhấn mạnh nếu chương đầu là thu hút chim bay về, chương tiếp theo là khuyến khích chúng ở lại làm tổ.
Mục tiêu mới: Thu hút năng lực, không chỉ vốn
HSBC nhìn nhận Nghị quyết 10 là bước phát triển quan trọng. Thước đo thành công không còn là lượng vốn, mà là việc dòng vốn có mang theo công nghệ, phát triển nhân lực, hình thành năng lực R&D và giúp doanh nghiệp nội tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không.
Nghị quyết đặt mục tiêu đo lường được: giai đoạn 2025-2030 thu hút 200-300 tỷ USD vốn đăng ký mới, giải ngân 150-200 tỷ USD, trong đó 3/4 từ các nền kinh tế phát triển; đưa 10.000 doanh nghiệp nội tham gia chuỗi cung ứng FDI; thu hút ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu đặt trụ sở khu vực hoặc trung tâm R&D.
Thời điểm bản lề: Từ ưu đãi sang thể chế
Ông Barnsley cho rằng đây là thời điểm bản lề. Các ưu đãi tài chính truyền thống đang kém hiệu quả, nhà đầu tư chiến lược coi trọng chất lượng thể chế, dự báo chính sách, năng lực lao động và tốc độ cải cách. Năng suất, tự động hóa và đổi mới sáng tạo quan trọng hơn mức lương theo giờ.
Nghị quyết 10 phản ánh sự chuyển dịch từ ưu đãi sang thể chế, đặc biệt ý nghĩa trong bối cảnh bất định địa chính trị và AI tăng tốc. Khi doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng, họ tìm kiếm điểm đến có khả năng chống chịu, dự báo và dẫn dắt bởi đổi mới. Thể chế vững mạnh trở thành lợi thế cạnh tranh giá trị nhất.
Thách thức: Doanh nghiệp nội tham gia hạn chế
Thực thi là nơi lạc quan đối diện thực tế. Hiện chỉ một phần nhỏ doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Mở rộng R&D đòi hỏi lực lượng lớn kỹ sư, kỹ thuật viên, trong khi các nền kinh tế lân cận cạnh tranh gay gắt. Cơ hội lớn không kéo dài mãi.
Điểm tích cực là Nghị quyết 10 nhìn thẳng vào thách thức: ưu tiên cải cách thể chế thay vì ưu đãi, thúc đẩy hỗ trợ dựa trên kết quả, ghi nhận R&D và chuyển giao công nghệ thực tế, phát triển năng lực nhà cung ứng qua đào tạo và quản trị. "Đây là năng lực giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của tập đoàn đa quốc gia", ông Barnsley nhấn mạnh.
Vai trò của HSBC và triển vọng
HSBC đồng hành cả hai phía: hỗ trợ tập đoàn đa quốc gia đầu tư vào sản xuất và công nghệ mới, đồng thời hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. "Chúng tôi giúp nhà đầu tư thu xếp vốn, quản lý thương mại xuyên biên giới và tối ưu chuỗi cung ứng. Song song, hỗ trợ doanh nghiệp nội qua tài trợ thương mại và kết nối thị trường vốn", ông Barnsley nói.
Thành công của Việt Nam 4 thập kỷ qua dựa trên tinh thần cởi mở, thực tiễn và cam kết cải cách. Nghị quyết 10 cho thấy phẩm chất đó vẫn được giữ vững. Mục tiêu không đơn thuần thu hút chim mới, mà xây dựng hệ sinh thái nơi nhà đầu tư ở lại, đổi mới và phát triển, tạo nên cánh rừng vững mạnh cho cả nhà đầu tư quốc tế lẫn doanh nghiệp Việt Nam cùng thịnh vượng.
