Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được ban hành trong bối cảnh thế giới tái cấu trúc chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư toàn cầu. Theo TS Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), nghị quyết này mở ra tư duy phát triển mới, chuyển từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện thể chế và thống nhất trong hệ thống
TS Phan Hữu Thắng nhấn mạnh: “Nhiều chủ trương lớn về thu hút đầu tư nước ngoài trước đây gặp khó khăn do thiếu đồng bộ giữa luật pháp, nghị định, thông tư và cách hiểu của các địa phương.” Do đó, cần rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, thuế, hải quan, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để sửa đổi theo tinh thần Nghị quyết 10. Đặc biệt, phải sớm xây dựng cơ chế “quy trình đầu tư đặc biệt” cho các dự án chiến lược, quy mô lớn, công nghệ cao. Nếu thể chế chậm thay đổi, cơ hội đón dòng vốn chất lượng cao sẽ dịch chuyển sang các quốc gia cạnh tranh khác.
Danh mục dự án chiến lược và chấm dứt cạnh tranh FDI giữa các địa phương
TS Phan Hữu Thắng cho rằng cần xây dựng danh mục quốc gia về các dự án chiến lược cần thu hút, dựa trên các lĩnh vực như bán dẫn, năng lượng xanh, công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học và logistics thế hệ mới. Các địa phương phải công bố danh mục ưu tiên phù hợp với quy hoạch quốc gia. Đồng thời, phải chấm dứt tình trạng cạnh tranh thu hút FDI giữa các địa phương bằng ưu đãi, hạ chuẩn môi trường hoặc phá vỡ quy hoạch tổng thể. Mọi dự án chiến lược quy mô lớn phải được xem xét trên cơ sở quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và chiến lược phát triển ngành.
Liên kết doanh nghiệp nội địa với FDI và chuẩn bị nhân lực
Sau gần bốn thập niên thu hút FDI, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn hạn chế. TS Phan Hữu Thắng đề xuất xây dựng Chương trình quốc gia phát triển nhà cung cấp Việt Nam, bao gồm hỗ trợ nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, chứng nhận quốc tế, tài chính và kết nối trực tiếp với tập đoàn đa quốc gia. Mục tiêu là hình thành các tập đoàn công nghiệp Việt Nam có thể trở thành đối tác chiến lược của doanh nghiệp FDI. Bên cạnh đó, cần triển khai chương trình đào tạo nhân lực quy mô quốc gia cho các lĩnh vực bán dẫn, AI, khoa học dữ liệu, tự động hóa, robot công nghiệp, công nghệ sinh học và tài chính quốc tế, đồng thời thu hút chuyên gia quốc tế và nhân tài người Việt ở nước ngoài.
Hạ tầng chiến lược và hệ thống giám sát FDI mới
Các nhà đầu tư hiện nay đánh giá cao chất lượng hạ tầng như điện năng ổn định, hạ tầng số hiện đại, trung tâm dữ liệu, cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế, hệ thống logistics hiệu quả và năng lượng xanh. Do đó, Việt Nam cần ưu tiên nguồn lực cho các công trình hạ tầng có sức hút dòng vốn chiến lược trong nhiều thập niên tới. TS Phan Hữu Thắng cũng đề xuất xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả FDI mới dựa trên mức độ chuyển giao công nghệ, giá trị gia tăng tại Việt Nam, tỷ lệ nội địa hóa, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước, chất lượng việc làm, đóng góp cho đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chiến dịch xúc tiến đầu tư quốc gia thế hệ mới
Sau Nghị quyết 10, Việt Nam cần gửi thông điệp mạnh mẽ: “Việt Nam không còn theo đuổi mục tiêu thu hút FDI bằng mọi giá. Việt Nam lựa chọn những nhà đầu tư có trách nhiệm, công nghệ cao, quản trị hiện đại và cam kết gắn bó lâu dài.” TS Phan Hữu Thắng nhấn mạnh: “Nếu những nhiệm vụ cấp bách được triển khai đồng bộ, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để chuyển từ vị thế 'điểm đến của dòng vốn' sang vị thế cao hơn: trở thành một mắt xích chiến lược trong mạng lưới sản xuất, công nghệ và tài chính toàn cầu đến năm 2045.”
