Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp để khắc phục dứt điểm các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), tạo chuyển biến rõ rệt ngay trong thời gian tới nhằm thúc đẩy việc gỡ “thẻ vàng” cho ngành thủy sản.
Kết quả đạt được và những vướng mắc còn tồn tại
Theo đánh giá của EC, Việt Nam đã có cam kết chính trị mạnh mẽ và nỗ lực to lớn, đạt được nhiều kết quả quan trọng trong công tác chống khai thác IUU. Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác (eCDT) và các cơ sở dữ liệu liên quan đã bảo đảm truy xuất nguồn gốc toàn trình thủy sản khai thác trong nước minh bạch, khách quan và đáng tin cậy. Ý thức tuân thủ pháp luật của ngư dân được nâng cao, số lượng tàu cá vi phạm khai thác IUU giảm mạnh, nhất là tàu cá vượt ranh giới khai thác trên vùng biển nước ngoài. Hệ thống quy định pháp luật quản lý nghề cá đã được hoàn thiện, phù hợp thực tiễn nghề cá Việt Nam và các quy định quốc tế.
Tuy nhiên, EC cũng nêu rõ một số vướng mắc, hạn chế ảnh hưởng đến việc gỡ “thẻ vàng”. Cụ thể, việc kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu khai thác nhập khẩu bằng tàu container còn chưa chặt chẽ. Tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, báo cáo dữ liệu giữa Trung ương và địa phương có chỗ chưa thống nhất. Nguyên nhân chính khiến việc gỡ “thẻ vàng” chưa đạt kết quả như mong muốn là do vẫn còn tồn tại một số sai sót lặp lại, cần được khắc phục dứt điểm, triệt để.
Giải pháp hiện đại hóa quản lý và chuyển đổi sinh kế
Trước mắt, để hiện đại hóa việc theo dõi, kiểm soát hoạt động tàu cá, các cơ quan chức năng cần tập trung hoàn thiện các cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý nghề cá, chống khai thác IUU trên nền tảng số, như hệ thống giám sát tàu cá (VMS), cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống eCDT và các công cụ để giám sát, đánh giá kết quả thực thi pháp luật tại các địa phương. Các hệ thống này phải hoàn thành đúng hạn trong tháng 6/2026 theo chỉ đạo của Chính phủ tại Công điện số 34/CĐ-TTg về việc khắc phục triệt để các bất cập, hạn chế trong chống khai thác IUU. Trong quá trình thực hiện, những điểm còn bất cập cần được xử lý ngay hoặc báo cáo lên cấp trên để được tháo gỡ.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hành vi khai thác IUU là sự suy giảm nguồn lợi thủy sản trong vùng biển Việt Nam nhiều năm qua. Trước đây, ngành thủy sản tập trung hiện đại hóa đội tàu, gia tăng năng lực khai thác, nhưng điều này tạo áp lực rất lớn lên nguồn lợi tự nhiên. Khi sản lượng đánh bắt giảm, thu nhập không ổn định, một bộ phận ngư dân dễ nảy sinh tâm lý vi phạm để duy trì sinh kế. Vì vậy, bên cạnh các biện pháp giám sát, thực thi pháp luật, việc chuyển đổi sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân ven biển, hải đảo; phát triển nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi biển sẽ là những hướng đi hợp lý, vừa giải quyết “tận gốc” nạn khai thác IUU, vừa bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao đời sống của hàng triệu nông, ngư dân.
Mục tiêu gỡ 'thẻ vàng' trong năm nay
Những thành quả quan trọng trong hơn tám năm triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU cùng việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu liên thông và mở rộng các mô hình sinh kế bền vững sẽ là những nền tảng quan trọng góp phần xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, sớm hoàn thành mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của EC trong năm nay.
