Theo dự thảo nghị định mới, cơ cấu tổ chức của Bộ Dân tộc và Tôn giáo sẽ bao gồm 12 đơn vị. Các đơn vị này gồm: Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Pháp chế; Vụ Hợp tác quốc tế; Vụ Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo; Văn phòng; Ban Tôn giáo Chính phủ; Cục Chiến lược - Chính sách Dân tộc; Trung tâm Chuyển đổi số; Học viện Dân tộc và Tôn giáo; Báo VietNamNet; và Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo.
Đánh giá cơ cấu tổ chức hiện tại
Sau khi rà soát, đánh giá cơ cấu tổ chức của Bộ trong nhiệm kỳ Chính phủ 2021-2026, các chuyên gia nhận thấy cơ cấu này cơ bản hợp lý, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao. Các đơn vị quản lý nhà nước và đơn vị sự nghiệp đã thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, mang lại hiệu lực và hiệu quả trong công tác tham mưu quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực chuyên ngành. Trụ sở Bộ, Ban Tôn giáo Chính phủ, Văn phòng Bộ và các đơn vị sự nghiệp đều đáp ứng tiêu chí thành lập.
Đề xuất giữ ổn định và thành lập mới
Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề xuất giữ ổn định 7 đơn vị quản lý nhà nước gồm: Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Pháp chế; Vụ Hợp tác quốc tế; Vụ Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo; Văn phòng; và Ban Tôn giáo Chính phủ (Cục loại 2). Đồng thời, Bộ đề xuất thành lập Cục Chiến lược - Chính sách Dân tộc (Cục loại 2) trên cơ sở Vụ Chính sách hiện có, bổ sung thêm nhiệm vụ. Lý do cho đề xuất này dựa trên định hướng của Trung ương tại Văn kiện Đại hội 14 của Đảng, kết luận của Bộ Chính trị và Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định cần có cách tiếp cận mang tính chiến lược, đồng bộ và thực chất hơn đối với công tác dân tộc và chính sách dân tộc. Công tác dân tộc phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Hiện Bộ Dân tộc và Tôn giáo quản lý nhà nước hai mảng chính: dân tộc và tôn giáo. Về tôn giáo, Bộ đã có Ban Tôn giáo Chính phủ. Về dân tộc, hiện mới chỉ có Vụ Chính sách, do đó cần thiết thành lập Cục Chiến lược - Chính sách Dân tộc để tăng cường tham mưu, nghiên cứu hoạch định chiến lược và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc, đảm bảo đúng chủ trương của Đảng.
Chức năng và nhiệm vụ của Cục mới
Cục Chiến lược - Chính sách Dân tộc dự kiến sẽ thực hiện các chức năng tham mưu giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước về chính sách dân tộc, khoa học công nghệ, điều tra cơ bản và bảo vệ môi trường. Cục sẽ chủ trì xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách đặc thù phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn, biên giới và an toàn khu. Ngoài ra, Cục còn tham mưu các chính sách về văn hóa, ngôn ngữ, người có uy tín, giải quyết các vấn đề xã hội như bình đẳng giới, tảo hôn; chịu trách nhiệm rà soát, kiểm tra việc thực hiện chính sách dân tộc trên cả nước để kiến nghị hoàn thiện và quản lý các nhiệm vụ liên quan.
Đề xuất về các đơn vị sự nghiệp
Bộ cũng đề xuất giữ nguyên 3 đơn vị sự nghiệp công lập: Báo VietNamNet, Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo, và Trung tâm Chuyển đổi số. Đồng thời, đề xuất đổi tên Học viện Dân tộc thành Học viện Dân tộc và Tôn giáo để phù hợp với chức năng quản lý nhà nước của Bộ và thực tế hoạt động. Học viện Dân tộc là đơn vị sự nghiệp công lập, cơ sở giáo dục có hoạt động đào tạo đại học. Từ ngày 1/3/2025, khi Bộ thành lập, Học viện đã được bổ sung lĩnh vực giáo dục, đào tạo và nghiên cứu về tín ngưỡng, tôn giáo, do đó việc đổi tên là cần thiết.
Vị trí và chức năng của Bộ
Vị trí và chức năng của Bộ Dân tộc và Tôn giáo theo dự thảo Nghị định được giữ nguyên như quy định tại Nghị định số 41/2025. Bộ là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo và quản lý dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực quản lý. Về nhiệm vụ, quyền hạn, Bộ cơ bản giữ nguyên 24/24 khoản tại Điều 2 Nghị định số 41/2025, chỉ chỉnh lý một số câu từ và bổ sung một điểm (điểm đ) vào khoản 6: "Tham gia, phối hợp công tác đào tạo nghề, tạo việc làm cho học sinh, sinh viên, thanh niên là người dân tộc thiểu số và miền núi".
