Nghị quyết số 05-NQ/TW về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ thụ động sang chủ động, thực hiện ngay từ tổ chức đảng cơ sở. Theo đó, các chi bộ, đảng bộ cần sớm xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát hằng năm và tuân thủ quy trình, quy định của Đảng. Ý thức trách nhiệm của cấp ủy, nhất là người đứng đầu, quyết định chất lượng hoạt động này.
Coi trọng vai trò cấp cơ sở
Ông nhấn mạnh: “Coi trọng sự chủ động triển khai công tác kiểm tra, giám sát ngay từ các tổ chức đảng cơ sở là một điểm mới của Nghị quyết số 05-NQ/TW so với Nghị quyết số 14-NQ/TW năm 2007.” Công tác này cần “chuyển từ thụ động sang chủ động, nắm chắc tình hình thông qua giám sát thường xuyên, giám sát trên dữ liệu; kịp thời phát hiện, ngăn chặn khuyết điểm, vi phạm ngay từ khi mới manh nha.” Đồng thời, cần phát hiện các nhân tố tích cực để nhân rộng, hình thành văn hóa chính trị trách nhiệm trong Đảng.
Việc vận dụng cách tiếp cận từ dưới lên phát huy trách nhiệm của từng đơn vị tổ chức Đảng và mỗi đảng viên, không trông chờ, ỷ lại vào cấp trên, tránh bị động khi vi phạm đã xảy ra.
Mối liên hệ giữa Nghị quyết 05 và 04
Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV ban hành đồng thời Nghị quyết 05-NQ/TW về kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng và Nghị quyết 04-NQ/TW về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Hai nghị quyết có mối liên hệ chặt chẽ, cùng nhấn mạnh chủ động thường xuyên từ cấp cơ sở để phòng ngừa từ gốc, ngăn chặn từ sớm, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành vi phạm lớn. Ông cho biết: “Cả hai Nghị quyết đều đòi hỏi đổi mới về ý thức và biện pháp thực hiện, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số nhằm kiểm soát hiệu quả các điều kiện phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nhất là trong các lĩnh vực then chốt, trọng yếu.”
Tinh thần chung của hai nghị quyết thể hiện nhận thức rõ sự thay đổi của bối cảnh, thách thức từ mục tiêu phát triển đất nước. Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cải thiện năng lực, uy tín lãnh đạo của Đảng và thực hiện thành công các mục tiêu quốc gia.
Vai trò giám sát của nhân dân
Nghị quyết 04-NQ/TW đề cao vai trò giám sát, phản biện của nhân dân. Ông nhấn mạnh: “Sự tham gia của nhân dân cần tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật để bảo đảm hợp pháp, tránh bị lợi dụng chống phá Đảng, Nhà nước.” Người dân có thể giám sát qua nhiều kênh: họp khu dân cư, phản ánh lãnh đạo địa phương, tiếp xúc cử tri, diễn đàn báo chí. Các biện pháp hiện đa dạng, dân chủ, công khai, minh bạch. Vấn đề là hiệu lực thực tế: “Các tổ chức Đảng và cơ quan Nhà nước cần điều chỉnh để bảo đảm các phương tiện thể chế hoạt động thông suốt, giải quyết thấu đáo ý kiến phản ánh.” Điều này đòi hỏi đổi mới tư duy lãnh đạo theo tinh thần “vì nhân dân phục vụ, vì đất nước phụng sự”.
Khuyến khích người dân phát hiện, phản ánh
Để khuyến khích người dân và đảng viên dám phát hiện, phản ánh lãng phí, tiêu cực, cần hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ, khen thưởng. Tuy nhiên, ông cho rằng yếu tố quan trọng nhất là “khẩn trương, công tâm, công khai và minh bạch trong giải quyết các vụ việc được phản ánh.” Phản ứng của cơ quan có thẩm quyền mới là động lực quyết định mức độ tham gia của người dân, doanh nghiệp, chứ không phải hình thức khen thưởng. Việc lắng nghe và xử lý ý kiến trên cơ sở phục vụ lợi ích công sẽ giúp hệ thống chính trị “gần dân, sát dân” hơn, thúc đẩy phát triển địa phương và đất nước.
