Luật Viên chức số 129/2025/QH15 (gọi tắt là Luật Viên chức năm 2025) do Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Luật Viên chức số 58/2010/QH12 đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 52/2019/QH14. Luật mới mang đến nhiều thay đổi quan trọng trong cơ chế tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
Bổ sung nguồn thu chi lương cho viên chức
Theo Điều 1 của Luật Viên chức năm 2025, viên chức được định nghĩa là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị và từ các nguồn thu hợp pháp khác. Quy định này bổ sung nguồn thu để chi lương, tạo tiền đề trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.
Quản lý theo vị trí việc làm
Luật mới chuyển đổi phương thức quản lý viên chức theo vị trí việc làm. Khoản 2 Điều 3 quy định nguyên tắc tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức phải dựa trên vị trí việc làm và hợp đồng làm việc.
Bổ sung nghĩa vụ đối với viên chức
Luật Viên chức năm 2025 bổ sung thêm một số nghĩa vụ. Khoản 1 Điều 7 yêu cầu viên chức phải trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc. Khoản 1 Điều 8 bổ sung nghĩa vụ ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ.
Những việc không được làm
Điều 10 mở rộng các hành vi viên chức không được làm. Khoản 1 Điều 10 quy định: “Không được đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác”.
Mở rộng quyền kinh doanh
Luật mới cho phép viên chức ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác nếu pháp luật không cấm (Khoản 1 Điều 13), miễn là không xung đột lợi ích và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Ngoài ra, theo Khoản 3 Điều 13, viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật khác có quy định.
Phương thức tuyển dụng mới
Điều 17 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển, áp dụng cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp, người đang ký hợp đồng làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập.
Ba loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp
Điều 20 và 21 quy định ba loại hợp đồng: hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ. Hợp đồng làm việc là thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức và người đứng đầu đơn vị. Người đứng đầu có thể ký hợp đồng lao động hoặc dịch vụ với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm để thực hiện công việc quản lý, điều hành hoặc chuyên môn, nghiệp vụ. Cũng có thể ký hợp đồng để thực hiện công việc hỗ trợ.
Kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật
Điều 36 quy định thời hiệu xử lý kỷ luật đối với hành vi vi phạm đến mức khiển trách là 5 năm (trước đây 2 năm), các hành vi khác là 10 năm (trước đây 5 năm).
Xử lý vi phạm sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu
Điều 42 quy định mọi hành vi vi phạm trong thời gian công tác của viên chức đã nghỉ việc, nghỉ hưu đều bị xử lý theo pháp luật. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự, hành chính hoặc kỷ luật. Nếu phát hiện sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu, viên chức có thể bị khiển trách, cảnh cáo hoặc xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm.
