Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, việc nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Phan Đức Hiếu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh không phải là việc “làm một lần là xong”. Ông đã chia sẻ thẳng thắn về giải pháp đổi mới kỹ thuật lập pháp và cơ chế ngăn chặn từ sớm các điều kiện kinh doanh ẩn để tạo động lực cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tăng trưởng cao, bền vững theo mục tiêu của Chính phủ và Quốc hội.
Cải cách thể chế là một quá trình liên tục
Trả lời phỏng vấn, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh: “Cải cách thể chế là một quá trình liên tục, bám sát sự vận động của kinh tế-xã hội chứ không phải 'làm một lần là xong'.” Ông cho rằng thể chế đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy các hoạt động kinh tế-xã hội, đặc biệt là với doanh nghiệp. Nhìn lại chặng đường 20 năm, cần ghi nhận những kết quả đáng kể ở ba khía cạnh.
Tư duy cải cách thể chế đã được thể hiện rõ ràng và mạnh mẽ trong thời gian qua, đặc biệt ở thời điểm hiện tại. Trước đây, tư duy định hướng cải cách đôi khi chỉ dừng lại ở các cuộc thảo luận, nhưng nay đã được ghi nhận rõ nét trong các định hướng chủ trương, nghị quyết cụ thể của Quốc hội và Chính phủ. Về cơ chế thực hiện, Quốc hội đã có những sáng kiến, điển hình là Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, cho phép sửa đổi, bổ sung các luật bằng hình thức nghị quyết khi có phát sinh mâu thuẫn.
Kết quả đạt được là đáng ghi nhận: nhiều luật được cải cách mạnh mẽ, nhiều hành vi, điều kiện kinh doanh và giấy phép kinh doanh được cắt giảm. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn tồn tại các vấn đề và thách thức cốt lõi. Ông Hiếu chỉ ra hai điểm nghẽn chính: thách thức từ thiết kế chính sách đến hành động thực tế và vấn đề thực thi trên thực tế.
Cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ
Về giải pháp, ông Hiếu đề xuất thay đổi tư duy bằng kỹ thuật lập pháp, cụ thể là hợp nhất các văn bản quy phạm pháp luật. Hiện nay, mỗi luật thường chỉ điều chỉnh một vấn đề của một bộ ngành, nhưng một dự án thực tế của doanh nghiệp phải trải qua nhiều bước, liên quan nhiều bộ ngành, dẫn đến tình trạng thừa, trùng lặp hoặc thủ tục rườm rà. Ông đề xuất gộp một số luật lại với nhau để tính hệ thống cao hơn. Về văn bản hướng dẫn, thay vì mỗi nghị định hướng dẫn một luật, Chính phủ nên ban hành một nghị định duy nhất hướng dẫn nhiều luật cho cùng một vấn đề.
Giải pháp thứ hai là tăng cường cơ chế giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực thi. Ông nhấn mạnh: “Cần thành lập một Tổ công tác đặc biệt có địa chỉ cụ thể, gồm các chuyên gia ở địa phương hoặc Trung ương.” Tổ này không chỉ có nhiệm vụ ghi nhận mà phải có thẩm quyền lắng nghe và xử lý trực tiếp các vướng mắc về thủ tục cho doanh nghiệp và người dân, giúp người dân biết rõ ai đang xử lý và xử lý như thế nào.
Bài học từ 20 năm qua chỉ ra rằng khi cắt giảm điều kiện kinh doanh, bắt buộc phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh tình trạng các điều kiện kinh doanh mới ra đời dưới hình thức khác, khiến những gì đã cắt giảm lại “quay trở lại”.
Chuyển mạnh sang cơ chế giám sát nội dung
Về phương thức giám sát của Quốc hội giai đoạn 2026-2030, ông Hiếu cho biết chủ trương sẽ thay đổi về chất. Trước đây, giám sát tập trung vào việc văn bản luật được ban hành có được hướng dẫn thi hành đầy đủ và kịp thời không. Theo chủ trương mới, Quốc hội sẽ giám sát mạnh mẽ hơn về mặt nội dung: “Sắp tới đây, ngay cả ở Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Quốc hội đều đã có chủ trương chuyển mạnh sang giám sát xem các văn bản hướng dẫn thi hành như vậy có thực sự đúng tinh thần cải cách của luật hay chưa, có đặt thêm ra các thủ tục khác không.”
Ông cũng đề cập đến kênh phản biện thông tin của Quốc hội, không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận thông tin theo con đường giải quyết khiếu nại, tố cáo truyền thống. Các kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp cần được nghiên cứu, tập hợp một cách bài bản để Quốc hội có ý kiến sang các cơ quan thực thi như Chính phủ và các bộ, ngành.
Những giải pháp này nhằm tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững của đất nước.
