Ngày 3/4/2025, Văn phòng Trung ương Đảng thông báo quyết định của Bộ Chính trị về việc kết thúc hoạt động của Ban Chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ các cấp. Quyết định có hiệu lực ngay trong ngày, đánh dấu sự chấm dứt của một cơ chế điều phối đã tồn tại hơn hai thập kỷ trong hệ thống chính trị.
Theo tinh thần chủ trương tinh gọn bộ máy, giảm cấp trung gian, Bộ Chính trị yêu cầu các nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo sẽ được chuyển giao cho các cơ quan tham mưu, giúp việc của Đảng và Nhà nước đảm nhận. Văn phòng Trung ương Đảng, Ủy ban Kiểm tra Trung ương và các ban đảng sẽ trực tiếp theo dõi, đôn đốc việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
Việc kết thúc hoạt động được xem là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết số 18-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Đây là đợt rà soát đầu tiên đối với các ban chỉ đạo do Trung ương quản lý sau chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm.
Ban Chỉ đạo Quy chế dân chủ – vai trò và quá trình hoạt động
Ban Chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ các cấp được thành lập từ năm 2004, sau khi Bộ Chính trị ban hành Quy chế số 04-QĐ/TW về thực hiện dân chủ ở cơ sở. Ban Chỉ đạo do một Ủy viên Bộ Chính trị làm Trưởng ban, với nhiệm vụ giúp Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc việc quán triệt, tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong các loại hình cơ sở.
Đến nay, cả nước có 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và tất cả các quận, huyện, thị xã, xã, phường đều thành lập ban chỉ đạo cấp mình. Qua 21 năm hoạt động, hệ thống ban chỉ đạo đã góp phần đưa các quy định về dân chủ ở cơ sở vào thực tiễn, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường đối thoại giữa chính quyền và người dân.
Chuyển giao nhiệm vụ để tránh chồng chéo
Theo quyết định của Bộ Chính trị, sau khi kết thúc hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương, các ban chỉ đạo cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã cũng sẽ đồng loạt kết thúc hoạt động. Việc này nằm trong lộ trình tổng thể sắp xếp, tinh giản đầu mối, khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa các ban chỉ đạo và cơ quan chuyên môn.
Bộ Chính trị yêu cầu các cơ quan liên quan rà soát, tiếp nhận toàn bộ hồ sơ, tài liệu của Ban Chỉ đạo để bàn giao cho Vụ Dân chủ – Ban Dân vận Trung ương và các đơn vị chức năng. Các nội dung về kiểm tra, giám sát việc thực hiện Quy chế dân chủ sẽ được lồng ghép vào chương trình công tác thường xuyên của Ủy ban Kiểm tra và thanh tra Nhà nước.
Đánh giá của giới chuyên gia về quyết định lịch sử
Nhiều chuyên gia chính trị học cho rằng việc giải thể các ban chỉ đạo là một xu thế tất yếu trong bối cảnh cải cách hành chính sâu rộng. Ông Nguyễn Văn Toàn, nguyên Vụ trưởng Ban Dân vận Trung ương, nhận xét: “Đây là quyết định đúng đắn, giúp giảm tầng nấc trung gian, tránh hình thức, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chính quyền trong việc trực tiếp lắng nghe, giải quyết nguyện vọng của nhân dân”.
Việc kết thúc hoạt động của Ban Chỉ đạo không có nghĩa là hạ thấp vai trò của dân chủ ở cơ sở, mà ngược lại, là để thực hiện dân chủ một cách thực chất hơn thông qua các thiết chế sẵn có. Bộ Chính trị nhấn mạnh, các cấp ủy, chính quyền phải thường xuyên đối thoại, tiếp xúc với nhân dân, không để khoảng trống trong công tác dân vận sau khi kết thúc hoạt động của ban chỉ đạo.
Quyết định này là một trong những thay đổi quan trọng trong nhiệm kỳ 2021-2026 nhằm thể chế hóa chủ trương “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.
