Bồi lấp cửa biển miền Trung: Ngư dân bế tắc, sinh kế bấp bênh
Tình trạng bồi lấp cửa biển, cửa sông đang diễn ra trên diện rộng tại miền Trung, đặt ra vấn đề cấp thiết cho các địa phương trong việc chỉnh trị để phát triển bền vững. Những tháng đầu năm 2026, hiện tượng này ngày càng nghiêm trọng, khiến tàu thuyền khó ra vào, ngư dân phải giảm chuyến khơi, chi phí tăng cao, và sinh kế trở nên bấp bênh. Mở thông cửa biển không chỉ là khơi dòng nước mà còn là khơi thông sinh kế, duy trì nhịp phát triển bền vững cho nghề biển khu vực này.
Khủng hoảng tại các cửa biển trọng điểm
Từ cuối năm 2025 đến nay, tại cửa biển Nhật Lệ, nhiều tàu cá của ngư dân phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị, đã bị mắc cạn do luồng lạch bị bồi lắng nghiêm trọng. Sóng lớn đánh ngang thân tàu gây hư hỏng, buộc chủ phương tiện phải huy động lực lượng hỗ trợ giải cứu. Nhật Lệ là cửa sông quan trọng bậc nhất của tỉnh Quảng Bình (cũ), nơi có cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão, là tuyến ra vào chính của hàng trăm tàu cá và phục vụ phát triển du lịch. Tuy nhiên, tình trạng bồi lấp kéo dài khiến tàu công suất lớn gặp khó khăn khi ra vào, trong khi tàu nhỏ đối diện nguy cơ mất an toàn cao.
Tại cửa sông Lý Hòa (Quảng Trị), ảnh hưởng của các trận bão cuối năm 2025 đã khiến sóng biển đánh cát dềnh lên thành bãi, chặn lấp cửa sông, ngăn nước trong sông đổ ra biển. Trên đồi cát dày kéo từ bờ này sang bờ kia, trẻ em có "sân chơi" bất đắc dĩ, nhưng người lớn lại lo lắng vì không còn đường ra biển, tàu thuyền nằm phơi trên bãi. Phía thượng nguồn, do dòng chảy không lưu thông, úng ngập xảy ra, khiến sản xuất nông nghiệp bị đình trệ.
Theo đại diện Ủy ban nhân dân xã Đông Trạch, tình trạng bồi lấp cửa sông Lý Hòa đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Xã hiện có 212 tàu cá dài 6-12 mét và 103 tàu dưới 6 mét, nhưng do cửa biển bị bồi lấp, chúng không thể ra khơi. Một số chủ tàu, vì quá sốt ruột, đã thuê phương tiện chuyên dụng cẩu tàu cá qua cửa biển để khai thác thủy sản. Ngư dân Hồ Đăng Tiến chia sẻ, họ lo lắng vì tàu thuyền không thể ra khơi trong vụ cá nam, khi thời tiết lại thuận lợi. Tình trạng này kéo dài càng khiến ngư dân thất thu, và họ mong mỏi chính quyền sớm có giải pháp tháo gỡ.
Thực trạng đáng báo động tại nhiều địa phương
Tương tự, từ cuối năm 2025, cửa sông Dinh, xã Nam Trạch (Quảng Trị) cũng bị bồi lắng nghiêm trọng, khiến tàu thuyền không thể ra khơi. Trong thời tiết đẹp, nhiều ngư dân chỉ biết thở dài ngồi nhìn biển, sốt ruột vì cửa lạch cạn, trong khi biển đang vào vụ hải sản. Chỉ cần dong thuyền từ chiều đến sáng, thuyền câu mực cũng có thu nhập 10-20 triệu đồng. Ngư dân Ngô Xuân Lịch ở thôn Nhân Quang cho biết, trước kia cửa lạch cũng cạn nhưng chưa đến mức nước chỉ còn dưới đầu gối như hiện nay, khiến cả thuyền nan cũng không thể ra khơi.
Do đặc thù địa hình, cửa biển tại Quảng Ngãi chủ yếu hình thành từ hạ lưu sông, và vào mùa mưa, lũ lụt thường mang theo phù sa, đất đá bồi lấp. Ngoài ra, các cửa biển nằm trên vùng biển hở nên khi bão lớn, sóng gió mạnh thay đổi dòng chảy, mang theo cát làm bồi lấp. Hằng năm, cửa biển ở Quảng Ngãi thường xuyên bị bồi lấp với mức độ khác nhau, khiến ngư dân không chủ động thời gian ra khơi do phụ thuộc thủy triều. Đáng lo ngại, tàu cá công suất lớn ra vào cửa biển có nguy cơ mắc cạn, gây chìm, hư hỏng, đe dọa tính mạng và tài sản.
Ngoài ra, cửa biển bị bồi lấp buộc nhiều tàu cá phải neo đậu xa hoặc chuyển sang tỉnh khác hoạt động, làm tăng chi phí và giảm thu nhập, ảnh hưởng đến kinh tế địa phương. Tại khu vực Cửa Lở trên địa bàn xã An Phú và Long Phụng, luồng lạch quá cạn khiến hầu hết ngư dân có tàu công suất lớn phải di chuyển đến địa phương khác để bán hải sản và neo trú. Trong khi đó, tàu cá công suất nhỏ phải đánh cược với may rủi mỗi khi ra vào cửa biển.
Nguy cơ từ nam miền Trung
Ở nam miền Trung, khu vực cảng Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng, trước đây có bãi cát nhỏ nhưng chỉ sau khoảng một năm đã bồi tụ thành "tiểu ốc đảo" trên luồng hàng hải, chiếm hết nửa diện tích mặt nước. Trước đây, tàu có thể canh thủy triều để ra vào cảng, nhưng nay buộc phải có sự hỗ trợ của ghe nhỏ lai dắt. Theo nhiều chủ tàu, tại cảng cá này chỉ có một đơn vị kinh doanh lai dắt nên giá vận chuyển rất cao, từ 660.000 đồng năm 2025 lên 880.000 đồng hiện nay, kèm theo thuế 10%.
Cách đó vài hải lý, cảng cá Phú Hài, phường Phú Thủy rơi vào tình trạng "thê thảm" hơn, với bãi cát bồi lắng trồi lên chiếm hết mặt nước tại bến khi thủy triều xuống. Nguy hiểm hơn, cảng cá La Gi ở phường Phước Hội, một trong những cảng lớn của tỉnh Lâm Đồng, bị cát bồi lắng nhiều năm nay, trở thành bẫy "tử thần" làm chìm khoảng tám tàu cá, khiến hai người chết và nhiều người bị thương. Ngư dân thiệt hại nặng nề về sinh kế và phải chi trả khoản lớn cho sửa chữa tàu.
Theo lãnh đạo các địa phương, hiện tượng bồi lấp cửa biển, cửa sông ở miền Trung mang tính phổ biến, lặp lại theo mùa và nghiêm trọng hơn sau mỗi mùa bão lũ. Đây không còn là hiện tượng tự nhiên mà đang trở thành thực trạng gây cản trở lớn đến phát triển kinh tế biển của các tỉnh, thành phố miền Trung, đòi hỏi giải pháp khẩn cấp và bền vững.
