Ngày 29/7, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức công bố ca ghép dương vật đầu tiên tại Việt Nam, với nguồn tạng lấy từ người cho chết não. Kết quả này đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia hiếm hoi từng làm chủ kỹ thuật ghép phức tạp. Tính đến trước ca phẫu thuật này, y văn thế giới mới ghi nhận 5 ca ghép dương vật, ca gần nhất vào năm 2018.
Trung Quốc, Nam Phi và Mỹ là ba nước từng công bố thành công trong lĩnh vực này. Mỗi ca đều có chỉ định, bối cảnh và kết quả riêng, đồng thời cho thấy nhiều thách thức về kỹ thuật, tâm lý và đạo đức y khoa.
Ca ghép đầu tiên được công bố trên y văn thế giới
Theo NBC News, ca ghép dương vật đầu tiên được công bố trên tạp chí European Urology, do Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) xuất bản. Phẫu thuật diễn ra tại Trung Quốc vào năm 2006 do tiến sĩ Hu Weilie, Bệnh viện Đa khoa Quảng Châu, dẫn đầu. Ca vi phẫu kéo dài 15 giờ cho một bệnh nhân 44 tuổi.
Báo cáo y khoa không nêu rõ nguyên nhân người bệnh mất dương vật. Tuy nhiên, theo tiến sĩ Hu, trước ca mổ, bệnh nhân gặp 'tai nạn chấn thương đáng tiếc' 8 tháng trước, khiến bộ phận sinh dục bị tổn thương nặng, không thể thực hiện chức năng sinh lý bình thường. Người hiến tạng là nam thanh niên 22 tuổi chết não, gia đình đã đồng ý hiến.
Về mặt kỹ thuật, ca ghép được đánh giá là thành công, nhưng chỉ hai tuần sau đó các bác sĩ buộc phải cắt bỏ mô ghép. Tiến sĩ Hu giải thích: “Bệnh nhân quyết định từ bỏ điều trị do vợ không thể chấp nhận về mặt tâm lý, đồng thời tình trạng sưng kéo dài sau cấy ghép cũng là nguyên nhân.”
Trong bài bình luận đăng cùng số báo, tiến sĩ Yoram Vardi, Trung tâm Y tế Rambam (Haifa, Israel), đánh giá ca phẫu thuật là cột mốc quan trọng của y học hiện đại. Ông nhấn mạnh việc lựa chọn bệnh nhân phải thận trọng, đồng thời người bệnh và gia đình cần được tư vấn đầy đủ về những tác động tâm lý trước khi quyết định ghép.
Thành công dài hạn đầu tiên ở Nam Phi
Đến tháng 12/2014, thế giới mới ghi nhận ca ghép dương vật thành công về lâu dài. Phẫu thuật kéo dài khoảng 9 giờ, do các bác sĩ của Đại học Stellenbosch và Bệnh viện Tygerberg (Nam Phi) thực hiện cho một bệnh nhân 21 tuổi.
Theo CNN, ba năm trước ca ghép, anh phải cắt bỏ dương vật do biến chứng sau nghi lễ cắt bao quy đầu trưởng thành truyền thống. Đây là phong tục vẫn tồn tại ở một số quốc gia châu Phi dù ngày càng bị hạn chế vì nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Chỉ vài tháng sau ghép, bệnh nhân đã phục hồi hoàn toàn chức năng tiết niệu, sinh lý và sinh sản.
Năm 2017, chính nhóm bác sĩ Nam Phi tiếp tục thực hiện thành công ca thứ hai, trở thành trung tâm y tế đầu tiên trên thế giới làm được hai lần. Người nhận là nam giới 40 tuổi, mất dương vật 17 năm trước, cũng do biến chứng sau nghi lễ cắt bao quy đầu. Giáo sư Van der Merwe, Trưởng khoa Tiết niệu, Đại học Stellenbosch, cho biết bệnh nhân được kỳ vọng sẽ phục hồi hoàn toàn chức năng tiết niệu và sinh sản trong vòng sáu tháng. Riêng sự khác biệt màu sắc giữa mô ghép và cơ thể người nhận sẽ được điều chỉnh bằng kỹ thuật xăm y khoa sau khoảng 6-8 tháng.
Giáo sư Jimmy Volmink, Trưởng Khoa Y và Khoa học Sức khỏe của Đại học Stellenbosch, nhận xét: “Thành công của ca phẫu thuật này là minh chứng cho trình độ chuyên môn và kỹ năng rất cao của đội ngũ y tế trong hệ thống y tế công của Nam Phi. Điều khiến chúng tôi đặc biệt tự hào là nhóm bác sĩ cân bằng được giữa việc chăm sóc bệnh nhân nhân văn, đúng chuẩn đạo đức và việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực y tế vốn rất hạn chế.”
Hai ca ghép đặc biệt tại Mỹ
Sau Nam Phi, Mỹ ghi dấu ấn với hai ca ghép dương vật thành công trong vòng hai năm. Ca đầu tiên là Thomas Manning, 64 tuổi, phải cắt bỏ dương vật vì ung thư vào năm 2012. Ông được ghép tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts trong ca phẫu thuật kéo dài 15 giờ. Các bác sĩ cho biết máu lưu thông bình thường đến cơ quan ghép, không có dấu hiệu chảy máu, đào thải hoặc nhiễm trùng.
Trả lời The New York Times, ông Manning chia sẻ sức khỏe hồi phục tốt và hầu như không đau. Alexandra Glazier, Giám đốc điều hành Ngân hàng Nội tạng New England – đơn vị cung cấp tạng – cho rằng sự hồi phục tích cực của ông cũng mang lại niềm an ủi lớn cho gia đình người hiến. Ngoài dương vật, các cơ quan khác của người hiến còn cứu sống nhiều bệnh nhân khác.
Đây là ca ghép thuộc chương trình nghiên cứu thử nghiệm nhằm hỗ trợ các cựu binh bị thương trong chiến tranh, bệnh nhân ung thư và những người gặp tai nạn nghiêm trọng. Toàn bộ chi phí do Bệnh viện Đa khoa Massachusetts chi trả.
Năm 2018, Đại học Johns Hopkins công bố ca ghép dương vật phức tạp nhất từng được thực hiện. Bệnh nhân là một cựu binh bị mất cơ quan sinh dục trong một vụ nổ khi làm nhiệm vụ. Các bác sĩ đã tái tạo gần như toàn bộ vùng chậu cho bệnh nhân bằng cách ghép đồng thời dương vật, bìu và một phần thành bụng từ người hiến tạng đã qua đời. Ca phẫu thuật kéo dài 14 giờ, không bao gồm tinh hoàn của người hiến, nghĩa là bệnh nhân không thể sinh con.
Tiến sĩ Damon Cooney, thành viên nhóm phẫu thuật, cho biết vẫn còn quá nhiều vấn đề đạo đức chưa được giải đáp nếu thực hiện ghép tinh hoàn. Bệnh nhân tại Johns Hopkins còn được áp dụng kỹ thuật thử nghiệm truyền tủy xương từ chính người hiến tạng, giúp hệ miễn dịch thích nghi với mô ghép, từ đó giảm nguy cơ đào thải.
Việt Nam gia nhập nhóm hiếm hoi
Với ca ghép đầu tiên từ người cho chết não, Việt Nam chính thức trở thành quốc gia tiếp theo trên thế giới công bố thành công kỹ thuật này. Đây là tín hiệu tích cực cho những bệnh nhân từng mất chức năng sinh lý do ung thư, tai nạn hoặc chấn thương, đồng thời mở ra câu chuyện về năng lực ghép mô phức tạp của ngành y tế Việt Nam.
