Ung thư đại trực tràng đang có xu hướng gia tăng ở người trẻ tuổi, với nhiều yếu tố nguy cơ đến từ lối sống, đặc biệt là thói quen ăn uống hàng ngày. Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Đỗ Xuân Thư, Phó khoa Ngoại Tổng quát, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư đại trực tràng thường đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị, giúp người bệnh kiểm soát bệnh hiệu quả và cải thiện tiên lượng sống.
Vai trò của chế độ ăn uống đối với nguy cơ ung thư đại trực tràng
Bác sĩ Xuân Thư cho biết, một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng là chế độ ăn thiếu cân đối. Việc thường xuyên tiêu thụ thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thịt đỏ và thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói gia tăng gánh nặng lên hệ tiêu hóa. Đồng thời, việc ăn ít rau xanh và trái cây dẫn đến thiếu hụt chất xơ, làm chậm quá trình tiêu hóa và khiến chất thải lưu trữ lâu trong đại tràng.
Thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Gia Hoàng Vy, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), bổ sung rằng tiêu thụ thường xuyên thực phẩm siêu chế biến làm giảm nguồn cơ chất prebiotic nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, gây rối loạn hệ vi sinh và giảm nồng độ các axit bảo vệ niêm mạc đại tràng. Tuy nhiên, nguy cơ ung thư không đến từ một loại thực phẩm đơn lẻ mà từ chế độ ăn mất cân đối kéo dài, khi thực phẩm siêu chế biến thay thế các nguồn thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Kết hợp với lối sống ít vận động, hút thuốc lá, rượu bia, béo phì, nguy cơ ung thư đại trực tràng càng gia tăng đáng kể.
Chế độ ăn giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng
Bác sĩ Hoàng Vy khuyên nên ưu tiên mô hình ăn uống giàu thực vật, tương tự chế độ ăn Địa Trung Hải, với rau, trái cây nguyên quả, các loại đậu, ngũ cốc nguyên cám, hạt, cá và chất béo không bão hòa như dầu ô liu. Mỗi ngày nên hướng tới khoảng 25-30 g chất xơ từ thực phẩm tự nhiên, giúp duy trì hàng rào niêm mạc và sức khỏe đại tràng. Việc tăng chất xơ cần thực hiện từ từ kết hợp uống đủ nước.
Có thể bổ sung thực phẩm lên men như sữa chua vào khẩu phần đa dạng để hỗ trợ hệ vi sinh. Với rau củ muối, cần chú ý lượng muối và an toàn chế biến, đặc biệt với người có bệnh lý huyết áp. Nên hạn chế thịt chế biến sẵn (xúc xích, giăm bông, thịt xông khói, lạp xưởng, thịt hộp), giảm nước ngọt, thức ăn nhanh và thực phẩm siêu chế biến.
Bác sĩ Hoàng Vy nhấn mạnh: “Không có một ‘siêu thực phẩm’ nào có thể thay thế mô hình ăn uống lành mạnh. Giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng cần kết hợp chế độ ăn cân đối với vận động thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và tầm soát phù hợp với tuổi, tiền sử gia đình và nguy cơ cá nhân”.
Các giai đoạn ung thư đại trực tràng và điều trị
Theo bác sĩ Đỗ Xuân Thư, ung thư đại trực tràng được phân loại dựa trên cấu trúc đại tràng và sự lây lan của tế bào. Giai đoạn 1 (ung thư biểu mô tại chỗ) chỉ giới hạn trong niêm mạc đại tràng. Giai đoạn 2, tế bào ung thư bắt đầu lan ra ngoài và di căn trong đại tràng. Giai đoạn 3, ung thư lan đến các hạch bạch huyết lân cận. Giai đoạn 4 là giai đoạn cuối, khi tế bào ung thư di căn đến các cơ quan khác.
Bác sĩ Thư cho hay, ung thư đại trực tràng giai đoạn 1-3 thường có thể điều trị bằng phẫu thuật. Ở giai đoạn 3B hoặc 3C, có thể cần hóa trị kèm phẫu thuật để ngăn tế bào ung thư tấn công các cơ quan khác. Với giai đoạn 4, hóa trị hoặc liệu pháp đích là phương pháp hiệu quả.
