Ung thư đại trực tràng: Mối đe dọa sức khỏe toàn cầu và tại Việt Nam
Ung thư đại trực tràng là một bệnh lý ác tính phổ biến, nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư. Theo số liệu thống kê GLOBOCAN 2022, loại ung thư này đứng thứ 3 toàn cầu về tỷ lệ mắc mới với 1.926.425 ca và thứ 2 về tỷ lệ tử vong, chỉ sau ung thư phổi.
Tại Việt Nam, tình hình cũng rất đáng báo động. GLOBOCAN 2022 ghi nhận hơn 16.835 ca mắc mới mỗi năm, chiếm 9,7% tổng số ca ung thư, và hơn 8.454 ca tử vong. Ung thư đại trực tràng xếp thứ 4 về tỷ lệ mắc và thứ 5 về tỷ lệ tử vong trong các loại ung thư ở nước ta.
Xu hướng trẻ hóa đáng lo ngại
Đặc biệt, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Tỷ lệ chẩn đoán ở người dưới 50 tuổi đã tăng 45% kể từ năm 1995. Thậm chí, theo Bộ Y tế, đã có trường hợp mắc bệnh ở độ tuổi chỉ 20. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc nâng cao nhận thức và phòng ngừa sớm.
Dinh dưỡng: Yếu tố then chốt trong phòng ngừa ung thư đại trực tràng
Một trong những nguyên nhân chính gây ung thư đại trực tràng là chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Bệnh liên quan mật thiết đến việc tiêu thụ nhiều thịt và mỡ động vật. Những thực phẩm này làm tăng acid mật, thay đổi hệ vi khuẩn ruột, đặc biệt là vi khuẩn yếm khí như Clostridia, có thể biến đổi acid mật thành chất chuyển hóa gây hại cho tế bào biểu mô ruột.
Ngoài ra, chế độ ăn ít chất xơ làm giảm khối lượng phân và kéo dài thời gian phân ở lại trong ruột, tạo điều kiện cho các chất sinh ung thư nội sinh phát triển. Thiếu hụt vitamin A, B, C, E và canxi cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Thực phẩm nhiễm hóa chất như benzopyren hay nitrosamin cũng là tác nhân nguy hiểm.
7 nhóm thực phẩm cần hạn chế theo khuyến cáo chuyên gia
Phóng viên David Cox của tờ The Telegraph, sau khi tham vấn ý kiến từ các chuyên gia hàng đầu về khoa học, ung thư học và dinh dưỡng, đã chỉ ra rằng 7 nhóm thực phẩm nguy hiểm nhất đều thuộc về một loại cụ thể: chất bảo quản. Dưới đây là danh sách chi tiết:
- Thịt chế biến sẵn: Bao gồm thịt xông khói, xúc xích, giò chả. Chúng thường chứa nitrat để giữ màu và ngăn vi khuẩn, chất này có liên quan trực tiếp đến ung thư. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp thịt chế biến sẵn vào Nhóm 1 các tác nhân gây ung thư. Chuyên gia dinh dưỡng Rhiannon Lambert khuyên nên ưu tiên thực phẩm nguyên bản và chuyển sang ăn cá.
- Nước trái cây đậm đặc: Chứa potassium sorbate và sulfite. Giảng viên dinh dưỡng Orla Flannery đề xuất thay thế bằng nước lọc thêm lát dưa leo hoặc chanh tươi để có hương vị tự nhiên mà không cần chất bảo quản.
- Nước xốt salad có chứa giấm công nghiệp: Sử dụng axit axetic (giấm công nghiệp) để kéo dài hạn dùng, có liên quan đến nguy cơ ung thư và tiểu đường. Chuyên gia Federica Amati khuyến nghị tự làm nước xốt từ trái cây họ cam quýt hoặc chọn sốt bơ, sốt sữa chua bạc hà.
- Nước xốt mì đóng lọ: Chứa chất bảo quản như acetate và erythorbate, không tốt cho nội tạng. Thay vào đó, hãy dùng cà chua đóng hộp nguyên bản kết hợp với thảo mộc và rau củ theo mùa.
- Bánh kẹo: Các loại kẹo nhiều màu sắc thường chứa axit axetic và axit citric, gây hại cho men răng và hệ vi sinh đường ruột.
- Bánh Crumpet (bánh nướng xốp): Có hạn sử dụng dài nhờ potassium sorbate. Nên chuyển sang bánh mì men tự nhiên (sourdough) với hàm lượng muối thấp và không chứa chất bảo quản bổ sung.
- Bánh mì siêu thị: Như bánh mì gối, bánh mì cuộn, thường chứa sorbate hoặc acetate để ngăn nấm mốc. Ưu tiên bánh mì tươi nướng trong ngày hoặc sản phẩm có thành phần đơn giản.
Theo Tyla.com, Bộ Y tế Nguyễn Phượng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn thực phẩm an toàn để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Việc hạn chế các nhóm thực phẩm trên không chỉ giúp phòng ngừa ung thư đại trực tràng mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư khác.
