Việt Nam đang chuyển từ nhận thức sang hành động trong ngoại giao văn hóa, với Nghị quyết 80 làm kim chỉ nam. Nghị quyết này đặt văn hóa vào cấu trúc phát triển quốc gia, yêu cầu các giá trị văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước và củng cố sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Hội nhập quốc tế về văn hóa được mở rộng, góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế, uy tín và sức mạnh mềm quốc gia.
Thiết lập cơ chế điều phối đồng bộ
Ngoại giao văn hóa không còn là công việc riêng của ngành văn hóa hay ngoại giao, mà trở thành năng lực liên ngành, nơi văn hóa, truyền thông, du lịch, công nghiệp sáng tạo, giáo dục, doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cùng tham gia kiến tạo hình ảnh quốc gia. Trước đây, mỗi địa phương, mỗi ngành triển khai kế hoạch riêng, thiếu kết nối, khiến nguồn lực bị phân tán. Để khắc phục, Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/2/2026 của Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai đồng bộ, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.
Ngày 19/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 155/NQ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại Nghị quyết số 30/NQ-CP. Đáng chú ý, nhiệm vụ “rà soát, sửa đổi, bổ sung Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030” được sửa thành “xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045”, thể hiện tầm nhìn dài hạn. Nghị quyết 155 cũng bổ sung nhiệm vụ xây dựng Bộ Chỉ số theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết 80, hoàn thành trong quý III/2026. Đây là cơ sở để các mục tiêu về ngoại giao văn hóa, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số văn hóa và phát huy sức mạnh mềm quốc gia được triển khai đồng bộ.
Kinh nghiệm quốc tế và chiến lược quảng bá
Kinh nghiệm từ Pháp và Singapore cho thấy, xây dựng sức mạnh mềm thành công không nằm ở quy mô ngân sách, mà ở chỗ văn hóa được tích hợp chặt chẽ vào chiến lược phát triển tổng thể. Pháp có mạng lưới thiết chế văn hóa toàn cầu gồm Viện Pháp, Alliance Française và hệ thống cơ sở giáo dục. Singapore đặt mục tiêu trở thành trung tâm nghệ thuật và sáng tạo toàn cầu. Việt Nam cũng đang hướng tới hình thành hệ sinh thái ngoại giao văn hóa có tính hệ thống, bền vững.
Quyết định số 173/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược đặt mục tiêu truyền thông quảng bá chủ động, toàn diện, thống nhất, hiệu quả, nâng cao nhận thức, thiện cảm và sự tin tưởng của cộng đồng quốc tế, góp phần khẳng định vị thế, uy tín, bản sắc và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Biến tài nguyên thành sản phẩm cạnh tranh
Ngoại giao văn hóa hiện đại không chỉ là biểu diễn, triển lãm mà cần sản phẩm văn hóa đủ sức chinh phục công chúng quốc tế. Năm 2025, doanh thu phòng vé Việt Nam đạt gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt chiếm 62% thị phần, tăng mạnh so với năm 2024 (gần 4.700 tỷ đồng, phim Việt chiếm gần 44% thị phần). Tuy nhiên, để phim Việt hiện diện tại các liên hoan phim uy tín và nền tảng quốc tế, cần giữ được “căn cước thẩm mỹ” và mang lại giá trị đo đếm được.
Ẩm thực cũng ghi nhận chuyển động tích cực: Michelin Guide 2025 ghi nhận 181 cơ sở ẩm thực tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng (năm 2024 là 164 cơ sở). Ngoại giao ẩm thực cần chuẩn hóa câu chuyện vùng miền, hỗ trợ đầu bếp tham gia mạng lưới toàn cầu, phát triển sản phẩm gắn với du lịch, truyền hình, nền tảng số và thương mại thực phẩm.
Xây dựng đội ngũ và mạng lưới lan tỏa
Ngoại giao văn hóa cần đội ngũ am hiểu văn hóa dân tộc, có năng lực truyền thông quốc tế, quản trị thương hiệu, phân tích công chúng, thiết kế sản phẩm, kết nối thị trường và xử lý khủng hoảng. Nghị quyết 80 đặt mục tiêu đến năm 2030 thành lập thêm từ 1-3 trung tâm văn hóa Việt Nam tại nước ngoài, ưu tiên địa bàn đối tác chiến lược toàn diện. Các trung tâm này sẽ trở thành “trạm kết nối” của hệ sinh thái văn hóa, giới thiệu phim, sách, nghệ thuật, ẩm thực, hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo tìm đối tác và cung cấp dữ liệu thị hiếu.
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược. Theo Bộ Ngoại giao, tính đến cuối năm 2025, có 6,5 triệu người Việt tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, hơn 80% sinh sống tại các nước phát triển. Mỗi chương trình văn hóa, lớp tiếng Việt, nhà hàng Việt, nghệ sĩ gốc Việt thành danh đều là kênh lan tỏa hình ảnh đất nước. Cần cơ chế đồng hành hiệu quả như hỗ trợ tài liệu văn hóa, sản phẩm truyền thông đa ngôn ngữ, kết nối hội đoàn với cơ quan đại diện, mời chuyên gia kiều bào tham gia thiết kế chương trình quảng bá.
Mức độ ảnh hưởng cần được đo lường
Nghị quyết 80 yêu cầu xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế theo chuẩn mực quốc tế. Trước đây, hiệu quả hoạt động văn hóa đối ngoại thường đánh giá bằng số lượng sự kiện, đoàn giao lưu, lượt khách hoặc tin bài. Cần đo tác động cụ thể: mức độ tiếp cận quốc tế của sản phẩm văn hóa, sự gia tăng niềm tin và thiện cảm của công chúng nước ngoài, mức độ lựa chọn Việt Nam trong du lịch, đầu tư, hợp tác, học tập và tiêu dùng văn hóa.
Chỉ số Sức mạnh mềm Toàn cầu (Global Soft Power Index) 2026 của Brand Finance cho thấy Việt Nam đứng thứ 52/193 quốc gia và thứ 9 tại châu Á. Ông Alex Haigh, Giám đốc điều hành khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Brand Finance, nhận xét: “Sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc văn hóa sôi động, sức hút kinh doanh và tinh thần đổi mới không ngừng giúp Việt Nam lan tỏa mạnh mẽ sức mạnh của mình trên trường quốc tế. Việc đất nước có thể chinh phục sự quan tâm toàn cầu mà vẫn giữ vững bản sắc dân tộc là minh chứng cho khả năng thích ứng và khát vọng vươn lên của người Việt.”
Việt Nam cần xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả ngoại giao văn hóa đa tầng: chính sách (mức độ phối hợp liên ngành, đầu tư), sản phẩm (doanh thu xuất khẩu văn hóa, số lượng tác phẩm phát hành quốc tế, bản quyền, giải thưởng), hình ảnh quốc gia (nhận diện thương hiệu, cảm nhận văn hóa, ẩm thực, con người, điểm đến, sự tin cậy). Khi có dữ liệu, nguồn lực sẽ được phân bổ đúng chỗ, tránh tình trạng làm nhiều nhưng không biết tác động đến đâu. Nghị quyết 80 và các văn bản triển khai mở ra cơ hội chính sách lớn, nếu làm tốt, ngoại giao văn hóa sẽ thu hút du lịch, thúc đẩy công nghiệp sáng tạo, nâng cao vị thế quốc gia và uy tín quốc tế.
