Ung thư dạ dày: Gánh nặng y tế toàn cầu và thực trạng tại Việt Nam
Ung thư dạ dày vẫn đang là một trong những thách thức lớn đối với ngành y tế trên toàn thế giới và đặc biệt là tại Việt Nam. Theo số liệu thống kê mới nhất vào năm 2020, toàn cầu ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới và hơn 750.000 ca tử vong do căn bệnh này. Về tỷ lệ mắc, ung thư dạ dày xếp thứ 5 trong các loại ung thư và thuộc nhóm hàng đầu về số ca tử vong.
Tại Việt Nam, tình hình cũng không kém phần đáng báo động. Ung thư dạ dày hiện đứng thứ 4 về số ca mắc và thứ 3 về tử vong trong tất cả các loại ung thư. Các chuyên gia y tế nhận định rằng Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc ở mức trung bình cao tại khu vực Đông Nam Á, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng và ngành y tế.
Vi khuẩn HP và các yếu tố nguy cơ hàng đầu
Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ung thư dạ dày là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP). Loại vi khuẩn này đã được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư. Khi xâm nhập vào cơ thể, HP có thể gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài, sau đó tiến triển qua các giai đoạn như teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhiễm HP đều dẫn đến ung thư. Nguy cơ này sẽ gia tăng đáng kể khi kết hợp với các yếu tố lối sống, đặc biệt là những thói quen ăn uống không lành mạnh. Đây chính là lý do vì sao việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt hàng ngày lại có vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh.
4 thói quen ăn uống phổ biến làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày
Theo ThS.BS Nguyễn Thế Phương từ Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nhiều thói quen rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày lại chính là "chất xúc tác" làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Dưới đây là 4 thói quen ăn uống nguy hiểm mà mọi người cần đặc biệt lưu ý:
- Ăn mặn và sử dụng nhiều thực phẩm muối chua, xông khói: Chế độ ăn nhiều muối là yếu tố nguy cơ rõ rệt đối với ung thư dạ dày. Các loại thực phẩm như dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói thường chứa nitrit và nitrosamine - những chất có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày nếu sử dụng trong thời gian dài.
- Thường xuyên ăn đồ nướng cháy cạnh: Khi thực phẩm được nướng ở nhiệt độ cao, đặc biệt là khi bị cháy xém, sẽ sinh ra các hợp chất gây hại. Những chất này có thể làm tăng nguy cơ biến đổi tế bào niêm mạc dạ dày, dẫn đến ung thư.
- Ít ăn rau xanh và trái cây tươi: Rau quả là nguồn cung cấp chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa quan trọng giúp bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Việc thiếu hụt những thực phẩm này khiến cơ thể mất đi "lá chắn" tự nhiên trước các tác nhân gây ung thư.
- Uống rượu bia thường xuyên: Rượu bia, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc kết hợp với hút thuốc lá, có thể làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư dạ dày và nhiều loại ung thư tiêu hóa khác.
Các yếu tố nguy cơ khác và khuyến cáo phòng ngừa
Ngoài 4 thói quen ăn uống kể trên, còn có những yếu tố nguy cơ khác cần được đề cập. Hút thuốc lá là nguy cơ độc lập, làm tăng khả năng mắc ung thư dạ dày từ 30-50% so với người không hút. Béo phì, hội chứng chuyển hóa hay trào ngược dạ dày - thực quản cũng có mối liên hệ chặt chẽ với ung thư vùng tâm vị.
Điều đáng chú ý là phần lớn các yếu tố nguy cơ này đều xuất phát từ những thói quen rất phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày. Khi chúng kết hợp với tình trạng nhiễm HP hoặc viêm dạ dày mạn tính, nguy cơ mắc bệnh sẽ càng gia tăng một cách đáng kể.
Ung thư dạ dày nguy hiểm không chỉ vì tỷ lệ tử vong cao, mà còn bởi bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Khi được phát hiện, nhiều trường hợp đã ở giai đoạn muộn, gây khó khăn cho việc điều trị.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, cách phòng bệnh hiệu quả nhất là thay đổi lối sống tích cực:
- Giảm ăn mặn và hạn chế sử dụng thực phẩm muối chua, nướng cháy
- Tăng cường bổ sung rau xanh và trái cây tươi vào chế độ ăn hàng ngày
- Bỏ thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia
- Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp
Bên cạnh đó, việc tầm soát định kỳ và thăm khám sớm khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, dù là nhỏ nhất, có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả ung thư dạ dày. Sự chủ động trong chăm sóc sức khỏe chính là chìa khóa quan trọng để giảm thiểu gánh nặng từ căn bệnh nguy hiểm này.
