Mùa mưa lũ khiến nguy cơ rắn độc xuất hiện trong khu dân cư, đồng ruộng và vườn tược gia tăng do nơi trú ẩn tự nhiên bị ngập nước, buộc chúng di chuyển đến các khu vực khô ráo hơn. Theo Thượng tá, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Tâm, Trung tâm Nuôi trồng, Nghiên cứu, Chế biến dược liệu Quân khu 9 (Trại rắn Đồng Tâm), tại Đồng bằng sông Cửu Long, ba loài rắn độc thường gặp là rắn lục đuôi đỏ, rắn hổ đất và rắn hổ hồng. Dù cơ chế gây độc và mức độ nguy hiểm khác nhau, tất cả trường hợp bị rắn cắn đều cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, tuyệt đối không tự xử trí bằng các mẹo dân gian.
Rắn lục đuôi đỏ
Rắn lục đuôi đỏ là một trong những loài rắn độc thường gặp ở vườn cây, bụi rậm và những nơi nhiều cây cối. Loài này chủ yếu thuộc chi Trimeresurus, thường có thân màu xanh lục hòa lẫn với tán lá và phần đuôi màu đỏ hoặc nâu đỏ đặc trưng. Rắn lục đuôi đỏ sở hữu hố cảm biến nhiệt nằm giữa mắt và lỗ mũi, giúp chúng phát hiện con mồi máu nóng kể cả trong điều kiện thiếu sáng. Người dân làm vườn, đi rẫy hoặc di chuyển trong bụi cây vào chiều tối, ban đêm có nguy cơ chạm phải rắn nếu không quan sát kỹ.
Nọc của rắn lục đuôi đỏ chủ yếu gây độc trên máu và mô. Thành phần nọc chứa nhiều loại protein như protease serine, metalloproteinase, lectin loại C và phospholipase, có thể tác động lên cơ chế đông máu, dẫn đến rối loạn đông máu hoặc hội chứng rối loạn đông máu do tiêu fibrinogen. Sau khi bị cắn, nạn nhân thường đau dữ dội, vùng bị cắn sưng nề, bầm tím, phồng rộp và tổn thương mô. Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ hoại tử, nhiễm trùng, hội chứng khoang, rối loạn đông máu, chảy máu nội tạng, buồn nôn, yếu cơ và rối loạn nhịp tim. Dù tỷ lệ tử vong thấp nếu điều trị kịp thời, người bị rắn lục đuôi đỏ cắn vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Rắn hổ đất
Rắn hổ đất, hay rắn hổ mang một mắt (Naja kaouthia), là loài rắn hổ mang có nọc độc mạnh, phân bố rộng ở Nam và Đông Nam Á. Chúng thường có thân màu sẫm, khi bạnh cổ xuất hiện hình thoi hoặc đốm tròn giống hình mắt kính ở mặt sau cổ. Theo chỉ số LD50 trên động vật thí nghiệm, nọc của rắn hổ mang một mắt có độc tính cao hơn nhiều loài hổ mang khác. Nếu rắn hổ mang phun nọc Java và rắn hổ mang chúa có LD50 lần lượt khoảng 0,8 mg và 1,2 mg, rắn hổ mang một mắt có thể gây chết người với liều khoảng 0,4 mg. Lượng nọc tiết ra trong mỗi vết cắn trung bình khoảng 263 mg.
Một nghiên cứu công bố năm 2023 dựa trên dữ liệu của Trung tâm Chống độc Ramathibodi (Thái Lan) giai đoạn 2018-2021 ghi nhận 485 trường hợp bị rắn hổ mang một mắt cắn. Trong đó, 68% bệnh nhân bị sưng quanh vết thương, 21,4% xuất hiện hoại tử, 3,9% phải ghép da và 4,1% buộc phải cắt cụt chi. Ngoài tổn thương tại chỗ, rắn hổ đất còn gây triệu chứng toàn thân như tăng huyết áp (94,8%), nhịp tim nhanh, thở nhanh và nhiễm độc thần kinh với dấu hiệu sụp mí mắt, nói ngọng, khó nuốt, thậm chí liệt cơ.
Rắn hổ hồng
Rắn hổ hồng, còn gọi là hổ lửa, sải cổ đỏ hoặc hoa học trò, có tên khoa học Rhabdophis subminiatus. Đây là loài rắn răng nanh sau phân bố rộng ở Nam Á và Đông Nam Á, dễ nhận biết nhờ vùng cổ màu đỏ cam nổi bật tương phản với phần thân màu xanh ô liu. Trước đây, nhiều người cho rằng rắn hổ hồng ít nguy hiểm do là loài rắn răng nanh sau, nhưng các ghi nhận sau này cho thấy loài này có thể gây tổn thương nghiêm trọng. Rắn hổ hồng thuộc chi Rhabdophis, trong đó một số loài có khả năng tích trữ chất độc từ con mồi như cóc vào các tuyến chuyên biệt ở vùng gáy.
Nọc độc của rắn hổ hồng có LD50 khoảng 1,29 mg/kg khi tiêm tĩnh mạch, mức đáng lo ngại và có thể so sánh với rắn cạp nia sọc (Bungarus fasciatus). Do là rắn răng nanh sau, chúng thường cần cắn và giữ chặt hoặc cắn nhiều lần để nọc phát huy tác dụng. Tuy nhiên, một khi nhiễm độc xảy ra, nạn nhân có thể gặp biến chứng nặng như rối loạn đông máu, suy thận, thậm chí tử vong. Một số trường hợp nghiêm trọng từng được ghi nhận ở người nuôi rắn làm thú cưng, có người để rắn cắn suốt vài phút trước khi gỡ ra, sau đó phải nhập viện điều trị tích cực. Tại Thái Lan cũng từng ghi nhận trường hợp một bé trai 12 tuổi bị rắn nuôi làm thú cưng cắn ở Phuket và phải điều trị y tế.
