Dù chưa bước vào cao điểm mùa dịch, nhưng tại Khoa nhiễm của Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), các bác sĩ đã ghi nhận nhiều ca viêm não Nhật Bản nhập viện trong tình trạng nặng. Đây là hồi chuông cảnh báo cho các phụ huynh thường chỉ chú trọng tiêm chủng cho con ở giai đoạn 1-2 tuổi mà quên mất những mũi tiêm nhắc quan trọng sau đó.
Trẻ lớn dễ bỏ sót mũi tiêm nhắc
Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng chỉ cần tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản cho con khi còn nhỏ là đủ để bảo vệ suốt đời. Tuy nhiên, theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Trần Nam, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, nhiều trẻ trên 5 tuổi mắc bệnh chính vì đã bỏ qua các mũi tiêm nhắc.
Bác sĩ Nam giải thích: “Khi trẻ dưới 3 tuổi, phụ huynh thường theo dõi sát lịch tiêm chủng. Nhưng từ 5 tuổi trở đi, gia đình thường ít chú ý hơn vì cho rằng con đã lớn. Trong khi đó, miễn dịch từ các mũi vắc xin trước đó sẽ suy giảm dần theo thời gian. Nếu không được tiêm nhắc, khả năng bảo vệ sẽ không còn hiệu quả”.
Môi trường nông thôn như ruộng lúa, vườn trái cây, trại chăn nuôi là nơi sinh sống của muỗi Culex – trung gian truyền vi rút gây bệnh viêm não Nhật Bản. Nguy hiểm hơn, trẻ lớn thường đi lại và vui chơi nhiều hơn ở những khu vực có muỗi Culex như nơi nước đọng, đồng ruộng hoặc khu chăn nuôi. Tại miền Nam, bệnh có thể xuất hiện quanh năm, không chỉ riêng mùa mưa hay theo mùa trái cây như miền Bắc.
Những ca bệnh nặng và di chứng khủng khiếp
Chia sẻ về thực tế điều trị, bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Quốc Thanh, Quyền điều hành Khoa nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết đơn vị vừa tiếp nhận các ca viêm não Nhật Bản nặng. Trong đó, có một em bé đã tiêm vắc xin nhưng không tiêm nhắc, khi mắc bệnh đã rơi vào hôn mê sâu. “Dù được rút ống thở nhưng em không còn khả năng nhận biết cha mẹ, khuôn mặt ít biểu cảm và co giật, đau đớn liên tục. Một trường hợp khác là bé 5 tuổi chưa tiêm ngừa, chỉ sau 4 ngày sốt, ho, nôn ói đã co giật và hôn mê, phải hỗ trợ máy thở và dùng thuốc để bảo vệ phần não còn lại”, bác sĩ Thanh kể lại.
Viêm não Nhật Bản thường để lại di chứng thần kinh nặng nề. Theo Tổ chức Y tế thế giới, cứ 10 trẻ mắc bệnh thì có khoảng 3 trẻ tử vong. Trong số 7 trẻ còn lại, có đến một nửa phải chịu di chứng như liệt, chậm phát triển tâm thần vận động, sống thực vật…, bác sĩ Thanh cho biết thêm.
Chủ động kiểm tra lịch tiêm của con
Viêm não Nhật Bản là bệnh tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, diễn tiến nhanh với “tam chứng”: sốt, giật và mê. Bác sĩ Kiều Quốc Thanh nhấn mạnh, hiện vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho vi rút này, mọi can thiệp y tế chỉ nhằm giảm phù nề và hạn chế di chứng. Do đó, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất, đạt hiệu quả bảo vệ từ 90 đến 100%.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Hồ Tôn Thiên Nga, Phó trưởng Khoa sức khỏe trẻ em, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, khuyến cáo phụ huynh cần rà soát ngay sổ tiêm chủng của con, đặc biệt là nhóm trẻ trên 5 tuổi. “Phụ huynh không nên quá phụ thuộc vào việc nhắc lịch từ các cơ sở tiêm chủng mà cần chủ động kiểm tra định kỳ. Nếu không nhớ rõ con đã tiêm đủ hay chưa, hãy đưa trẻ đến các trung tâm tiêm chủng để được kiểm tra trên Cổng thông tin tiêm chủng quốc gia và tư vấn lịch tiêm bù phù hợp”, bác sĩ Nga lưu ý.
Lịch tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản
Để bảo vệ trẻ, phụ huynh có thể lựa chọn một trong hai nhóm vắc xin đang lưu hành. Với nhóm vắc xin bất hoạt trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần hoàn thành 3 mũi cơ bản và tiêm nhắc lại mỗi 3 năm một lần cho đến 15 tuổi để duy trì miễn dịch. Trong khi đó, nhóm vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp có thể giúp trẻ phòng bệnh sớm từ 9 tháng tuổi với liệu trình 2 mũi, trong đó mũi thứ hai cách mũi đầu tiên 1 năm để củng cố miễn dịch.
Không chỉ trẻ em, các bác sĩ cũng lưu ý người lớn nếu chưa có miễn dịch hoặc sống trong vùng có nguy cơ cao cũng nên tiêm phòng. Bởi muỗi truyền bệnh không phân biệt độ tuổi và người lớn nhiễm bệnh cũng có thể để lại di chứng nặng nề.
Đừng đợi đến khi dịch bùng phát hay thấy ca bệnh xung quanh mới đi tiêm. Phụ huynh nên chủ động kiểm tra lại lịch tiêm của con và hoàn thành các mũi nhắc theo khuyến cáo.
Tài liệu dành cho công chúng nhằm nâng cao nhận thức về viêm não Nhật Bản. Nội dung chuyên môn đã được Hội Y học dự phòng Việt Nam góp ý, thẩm định về tính chính xác và khoa học. Tài liệu chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn y khoa. Phụ huynh nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn lịch tiêm phù hợp cho trẻ.
Hội Y học dự phòng Việt Nam không thực hiện bất kỳ hoạt động quảng bá, bảo trợ hoặc xác nhận nào đối với sản phẩm, dịch vụ hay thương hiệu có thể được đề cập trong tài liệu. VN-NP-SUB-IMO-DA-PNC-000005-12-31-2026
