Sáng 24/4, chương trình “Ký ức Covid-19” chính thức được khởi động tại TP.HCM, nhằm thu thập dữ liệu, nghiên cứu và rút ra bài học từ đại dịch, qua đó xây dựng giải pháp ứng phó chủ động trước nguy cơ dịch bệnh mới. Sự kiện có sự tham gia của nhiều chuyên gia y tế, nhà khoa học và lãnh đạo thành phố.
Cần học hỏi từ quá khứ để chuẩn bị cho tương lai
TS.BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế Công cộng TP.HCM, nhấn mạnh rằng trong đại dịch Covid-19, cả thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đều ở trạng thái ứng phó bị động. Ông cho biết: “Nếu một đại dịch mới xảy ra, chúng ta không thể tiếp tục bị động như vậy”. Theo số liệu chính thức, Việt Nam ghi nhận hơn 600.000 ca nhiễm và hơn 20.000 ca tử vong, nhưng con số thực tế có thể cao hơn nhiều.
TP.HCM từng trải qua giai đoạn chống dịch đầy khó khăn với hàng loạt biện pháp khẩn cấp: xét nghiệm, truy vết, phong tỏa, cách ly, giãn cách xã hội, tiêm vaccine, cung cấp oxy và thuốc điều trị, đảm bảo lương thực, điện nước, tổ chức cấp cứu và phân tầng điều trị. Những nỗ lực này đã giúp thành phố vượt qua giai đoạn cam go, nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục.
Ba mục tiêu chính của chương trình
Chương trình “Ký ức Covid-19” đặt ra ba mục tiêu trọng tâm: thứ nhất, thu thập và xây dựng kho dữ liệu về phòng chống Covid-19; thứ hai, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học để rút ra bài học; thứ ba, đề xuất giải pháp và sẵn sàng hành động khi xuất hiện dịch bệnh mới.
Việc thu thập dữ liệu được đánh giá là thách thức lớn do thông tin phân tán tại nhiều cơ quan, bệnh viện, doanh nghiệp và cả trong ký ức người dân. Nếu chậm trễ, những dữ liệu quý giá này có thể mất đi theo thời gian. Chương trình sẽ xây dựng website và hạ tầng lưu trữ với sự hỗ trợ của trường Đại học Khoa học Sức khỏe, đồng thời phân tích dữ liệu để tạo ra các sản phẩm như sách, báo cáo, trưng bày. Triển lãm về Covid-19 cũng có thể được tổ chức trong tương lai.
Huy động nguồn lực và hợp tác quốc tế
Hội Y tế Công cộng TP.HCM đóng vai trò khởi xướng và kết nối, không trực tiếp triển khai. Các hoạt động sẽ do từng đơn vị chuyên môn, nhà khoa học và chuyên gia chủ động thực hiện. Trên thế giới, Viện Ký ức Covid-19 được thành lập từ năm 2020 và đang thúc đẩy kết nối quốc tế. Các chuyên gia đánh giá Việt Nam, đặc biệt là TP.HCM, có nhiều dấu ấn trong đại dịch, trong đó có công viên tưởng niệm nạn nhân Covid-19 – một biểu tượng hiếm có.
Sau đại dịch, TP.HCM đã triển khai nhiều hoạt động rút kinh nghiệm: Thành ủy biên soạn tài liệu tổng kết phòng chống dịch; HĐND ban hành chính sách củng cố trạm y tế phường, xã; xây dựng mạng lưới cộng tác viên sức khỏe cộng đồng theo Nghị quyết 22/2023; nâng cao năng lực Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) sẵn sàng cho cả tình huống bình thường và khẩn cấp. Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học liên quan Covid-19 đã được thực hiện nhưng chưa được tổng hợp và khai thác hiệu quả.
Giá trị cốt lõi và kế hoạch hành động
Chương trình hướng đến ba giá trị cốt lõi “nhớ lại – suy nghĩ – hành động”, nhằm chuẩn bị tốt hơn cho các thách thức y tế trong tương lai. Trong năm nay, các hoạt động trọng tâm gồm khởi động chính thức, xây dựng dự án hợp tác với Viện Ký ức Covid-19, thu thập dữ liệu, phát triển website và tổ chức hội thảo chuyên môn. Chương trình cũng thúc đẩy nghiên cứu khoa học, bao gồm ứng dụng công nghệ mới trong giám sát dịch bệnh như công nghệ vệ tinh, phân tích dữ liệu môi trường.
TS.BS Lê Trường Giang nhấn mạnh: “Nếu không có hành động cụ thể, ký ức về đại dịch sẽ phai nhạt theo thời gian, trong khi WHO cảnh báo nguy cơ xuất hiện các đại dịch mới nguy hiểm hơn. Việc nhìn lại những gì đã làm được và chưa làm được là cần thiết để rút ra bài học, xây dựng giải pháp ứng phó chủ động, hiệu quả hơn”.
