Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), tiêu chảy du lịch là bệnh lý thường gặp nhất ở người đi du lịch, với tỷ lệ mắc khoảng 30% – 70% trong các chuyến đi kéo dài 2 tuần. Bệnh không chỉ gây khó chịu, khiến trẻ mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến mất nước nguy hiểm nếu không xử trí đúng. Trẻ em là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do hệ tiêu hóa còn non nớt, sức đề kháng chưa hoàn thiện.
Trước đây, nhiều người cho rằng có thể phòng bệnh bằng nguyên tắc “Đun sôi, nấu chín, gọt vỏ hoặc không sử dụng”. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu, ngay cả những người tuân thủ nghiêm ngặt khuyến cáo này vẫn có thể mắc bệnh. TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình, Phòng khám Nhi đồng 315, Chi nhánh 168 Bà Triệu, thành phố Huế, giải thích: "Nguyên nhân chủ yếu được cho là do thực hành vệ sinh chưa đảm bảo tại các cơ sở ăn uống địa phương cũng như hạn chế của hệ thống vệ sinh môi trường và khả năng cung cấp nước sạch chứ không phải đơn thuần do hiện tượng 'lạ nước lạ cái'."
Vì sao trẻ dễ rối loạn tiêu hóa khi đi du lịch?
"Lạ nước lạ cái" là cách gọi dân gian chỉ tình trạng trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa khi thay đổi môi trường sống. Thực tế, hiện tượng này do nhiều yếu tố kết hợp: trẻ tiếp xúc với các chủng vi khuẩn, vi rút khác với môi trường quen thuộc hằng ngày; nguồn nước, thực phẩm, gia vị và cách chế biến thay đổi; giờ giấc sinh hoạt đảo lộn, thiếu ngủ hoặc mệt mỏi khi di chuyển nhiều. Hệ miễn dịch và hệ vi sinh đường ruột của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, khiến cơ thể khó thích nghi với các tác nhân mới.
Môi trường tác động trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Thời tiết nóng làm thực phẩm nhanh ôi thiu, vi khuẩn phát triển mạnh, trong khi trẻ bị nôn, tiêu chảy sẽ nhanh mất nước. Độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm mốc sinh sôi, tăng nguy cơ ô nhiễm thực phẩm. Vì thế, trẻ đi du lịch vùng nhiệt đới hoặc trong mùa mưa thường có nguy cơ tiêu chảy cao hơn, nhất là khi gia đình không kiểm soát được nguồn nước và thức ăn.
Những nguy cơ từ thực phẩm và nước uống
TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình cảnh báo nguồn nước không đảm bảo vệ sinh có thể chứa vi khuẩn E.coli, Salmonella, vi rút hoặc ký sinh trùng – nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy du lịch. Các loại thực phẩm có nguy cơ cao gây rối loạn tiêu hóa bao gồm:
- Hải sản sống, gỏi, sushi chưa qua chế biến kỹ.
- Thịt chưa nấu chín hoặc nấu tái.
- Rau sống có thể được rửa bằng nước không đảm bảo vệ sinh.
- Đá viên làm từ nguồn nước ô nhiễm.
- Thức ăn đã để lâu ở nhiệt độ phòng, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng.
WHO và CDC khuyến cáo trẻ chỉ nên ăn thực phẩm được nấu chín kỹ, dùng ngay sau khi chế biến và uống nước an toàn. Phụ huynh cũng nên chọn những nhà hàng có quy trình vệ sinh rõ ràng, hạn chế ăn hàng rong, quán vỉa hè vì khó kiểm soát nguồn gốc thực phẩm và đá viên.
Pha sữa công thức bằng nước gì khi không có nước sôi?
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), khi pha sữa cho trẻ dưới 2 tháng tuổi, trẻ sinh non hoặc suy giảm miễn dịch, nên dùng nước đã đun sôi để nguội xuống khoảng 70 độ C. Cách này giúp giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn Cronobacter – loại vi khuẩn có thể tồn tại trong sữa bột. Nếu không có nước nóng, bác sĩ Bình khuyến cáo chỉ dùng nước đóng chai đạt chuẩn khi bắt buộc. Khi mua nước đóng chai, cha mẹ nên kiểm tra nhãn mác, hạn sử dụng và niêm phong còn nguyên vẹn.
Khi pha sữa, cha mẹ nên ưu tiên theo thứ tự:
- Nước sạch đã đun sôi để nguội đến khoảng 70 độ C.
- Nước uống đóng chai có nguồn tin cậy, còn nguyên niêm phong, đạt tiêu chuẩn nước uống; pha sữa ngay trước khi cho trẻ bú.
- Nước đóng chai đã tiệt trùng hoặc nước ít fluor, dùng theo hướng dẫn nhà sản xuất và uống ngay sau khi pha.
Phụ huynh tuyệt đối không nên dùng nước giếng chưa qua xử lý, nước suối tự nhiên, nước lọc không rõ nguồn gốc hoặc nước lấy trực tiếp tại vòi ở nơi lưu trú nếu chưa được xác nhận an toàn.
Quy tắc “3 sạch” và dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám
Để phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày cũng như khi du lịch, cha mẹ nên thực hiện quy tắc “3 sạch”: ăn uống sạch, môi trường sống sạch, bàn tay sạch. Trong đó, ăn uống sạch là nền tảng hàng đầu: trẻ cần được ăn chín, uống sôi, tránh hoa quả chưa rửa kỹ, sữa chua để lâu hoặc kem. Môi trường sống sạch đòi hỏi nơi lưu trú phải thoáng mát, có chống muỗi, và giặt giũ chăn màn sạch sẽ. Bàn tay sạch cần được rèn thành thói quen cho cả người lớn lẫn trẻ, rửa tay kỹ bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi đi vệ sinh.
Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như tiêu chảy nhiều lần, nôn trớ, sốt, mệt lả, khô môi, khóc không có nước mắt, cha mẹ nên đưa con đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy vì có thể khiến bệnh nặng hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Chăm sóc dinh dưỡng và giữ vệ sinh đúng cách sẽ giúp chuyến du lịch của gia đình an toàn và vui vẻ hơn.
