Thiếu niên 15 tuổi nguy kịch vì tập 300 cái 'thụt dầu' liên tục
Một trường hợp cảnh báo nghiêm trọng về hội chứng hủy cơ vân do tập luyện quá sức vừa được ghi nhận tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bệnh nhi N.P.A.K. (15 tuổi, ngụ xã Tân Vĩnh Lộc, TP.HCM) đã phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau khi thực hiện 300 động tác 'thụt dầu' (đứng lên ngồi xuống) liên tục.
Diễn biến nguy kịch từ tập luyện quá mức
Theo bác sĩ Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, bệnh nhi K. bắt đầu than đau nhiều hai chân ngay sau buổi tập cường độ cao nhưng không đi khám. Hôm sau, em tiếp tục tham gia chơi đá bóng khiến cơn đau trở nên dữ dội đến mức không thể đi lại được.
Gia đình đã đưa em đến bệnh viện địa phương sơ cứu trước khi chuyển lên Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố. Tại thời điểm nhập viện, bệnh nhi trong tình trạng:
- Lừ đừ, hai chân co duỗi kém
- Ấn đau nhiều vùng đùi và cẳng chân
- Nước tiểu màu nâu đỏ sẫm như 'nước coca'
Chỉ số xét nghiệm báo động nguy hiểm
Kết quả xét nghiệm cho thấy những chỉ số đáng báo động:
- Men cơ tăng vọt lên 215.240 đơn vị/L (bình thường chỉ 30–200 đơn vị/L)
- Myoglobin máu tăng lên 10.221 ng/ml (bình thường 36,4–110 ng/ml)
- Myoglobin trong nước tiểu vượt 12.000 ng/ml (bình thường dưới 2,03 ng/ml)
- Men gan tăng hơn 2.000 đơn vị/L
- Toan chuyển hóa, lactate máu tăng, tăng kali và phosphate máu
Bác sĩ Minh Tiến giải thích: 'Myoglobin là protein dự trữ oxy trong cơ vân. Khi cơ bị tổn thương, chất này ồ ạt giải phóng vào máu, lọc qua thận và xuất hiện trong nước tiểu. Nồng độ myoglobin cao có thể làm tắc ống thận, dẫn đến suy thận cấp nếu không xử trí kịp thời.'
Điều trị tích cực và phục hồi
Bệnh nhi được điều trị khẩn cấp với các biện pháp:
- Truyền dịch gấp rưỡi nhu cầu để tăng thải độc qua thận
- Điều chỉnh điện giải, đường huyết
- Truyền bicarbonate nhằm kiềm hóa nước tiểu
- Sử dụng N-acetylcystein hỗ trợ giải độc gan
Sau 7 ngày điều trị tích cực, tình trạng bệnh nhi đã cải thiện rõ rệt: tỉnh táo, men gan và men cơ giảm dần, sức khỏe bình phục tốt.
Cảnh báo từ chuyên gia về tập luyện an toàn
Từ trường hợp này, bác sĩ Minh Tiến đưa ra những khuyến cáo quan trọng cho phụ huynh:
- Hướng dẫn con em tập luyện phù hợp với thể trạng
- Tránh vận động cường độ cao kéo dài
- Thời gian vận động liên tục nên giới hạn tối đa 30–45 phút
- Có thời gian nghỉ giữa hiệp và bù đủ nước
'Việc đột ngột tập quá sức, đặc biệt ở trẻ ít vận động trước đó có thể kích hoạt hội chứng hủy cơ vân,' bác sĩ nhấn mạnh.
Hiểu về hội chứng ly giải cơ vân ở trẻ em
Hội chứng ly giải cơ vân (rhabdomyolysis) là tình trạng tổn thương cơ vân cấp tính, giải phóng hàng loạt chất nội bào vào máu. Ở trẻ em, bệnh ít gặp hơn người lớn nhưng dễ bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu không đặc hiệu.
Nguyên nhân ở trẻ có thể do:
- Nhiễm virus (cúm A/B, sốt xuất huyết, COVID-19, EBV)
- Nhiễm vi khuẩn (tụ cầu, liên cầu)
- Vận động quá mức
- Chấn thương, đè ép kéo dài
- Tai nạn vùi lấp, thuốc – độc chất
- Rối loạn chuyển hóa, di truyền
Nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm
Tam chứng kinh điển của hội chứng ly giải cơ vân gồm:
- Đau cơ
- Yếu cơ
- Nước tiểu sẫm màu
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng xuất hiện đầy đủ cả ba triệu chứng. Trẻ có thể kèm theo sốt (nếu do nhiễm trùng), buồn nôn, nôn, tiểu ít, thậm chí rối loạn tri giác khi bệnh diễn tiến nặng.
Khuyến cáo quan trọng: Khi trẻ có biểu hiện đau cơ nhiều sau vận động, đặc biệt kèm nước tiểu sẫm màu hoặc mệt lả bất thường, cần đưa đi khám ngay. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định giúp tránh biến chứng tổn thương gan, thận và các cơ quan khác.
