Thái Lan cảnh báo khẩn về bệnh Whitmore: 'Quả bom nổ chậm' với triệu chứng dễ nhầm lẫn
Ngành y tế Thái Lan đang phải đối mặt với một cuộc chạy đua căng thẳng khi số ca mắc bệnh melioidosis, còn gọi là Whitmore hay "sốt đất", liên tục gia tăng. Từ tháng 1 đến giữa tháng 4 năm 2026, quốc gia này đã ghi nhận 732 trường hợp nhiễm bệnh, trong đó 23 người không qua khỏi. Diễn biến này khiến hệ thống giám sát dịch tễ được siết chặt, các lực lượng y tế duy trì trạng thái sẵn sàng cao độ khi nguy cơ vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm với triệu chứng không đặc hiệu
Melioidosis là một bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, tồn tại tự nhiên trong đất và nước, đặc biệt phổ biến tại các khu vực nhiệt đới như Đông Nam Á và miền bắc Australia. Con người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với môi trường bị ô nhiễm, qua đường hô hấp, tiêu hóa hoặc qua vết trầy xước trên da.
Phó phát ngôn viên chính phủ Thái Lan, bà Lalida Periswiwatana, cho biết Bộ Y tế đang theo dõi sát tình hình và khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác. Căn bệnh tưởng chừng hiếm gặp này có thể diễn tiến nhanh và nặng, đẩy một người khỏe mạnh vào cuộc chiến sinh tử chỉ trong thời gian ngắn.
Gánh nặng y tế toàn cầu và thách thức trong chẩn đoán
Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Lancet, mỗi năm có khoảng 165.000 ca mắc melioidosis trên toàn cầu, với gần 90.000 trường hợp tử vong. Tuy nhiên, con số thực tế có thể cao hơn do bệnh thường bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm. Biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu, với triệu chứng xuất hiện sau 1-3 tuần hoặc kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, khiến việc truy vết và chẩn đoán trở nên khó khăn.
Đặc điểm này khiến melioidosis từng được ví như "quả bom nổ chậm" trong y văn, với nhiều cựu binh từng tham chiến tại Đông Nam Á chỉ phát bệnh hàng chục năm sau khi rời khỏi khu vực lưu hành.
Triệu chứng và diễn biến phức tạp của bệnh
Bệnh có thể khởi phát với các triệu chứng khu trú như tổn thương da dạng loét hoặc viêm, kèm sốt và đau cơ. Dạng thường gặp hơn là nhiễm trùng phổi, với biểu hiện ho, đau ngực, sốt cao, đau đầu và mệt mỏi. Khi tiến triển nặng, vi khuẩn có thể lan vào máu, gây nhiễm trùng đa cơ quan như gan, lách, xương khớp, da và não, dẫn đến nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng.
Một trường hợp điển hình là một phụ nữ 22 tuổi tại Thái Lan nhập viện sau một tháng sốt cao kéo dài và các nốt sẩn đỏ đau nhức ở chân. Chỉ sau khi làm xét nghiệm chuyên sâu, bác sĩ mới xác định cô mắc melioidosis với biểu hiện không điển hình, dễ nhầm với các bệnh khác. Điều trị chỉ hiệu quả khi chuyển sang kháng sinh đặc hiệu.
Nhóm nguy cơ cao và biện pháp phòng ngừa
Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, ung thư hoặc suy giảm miễn dịch. Nông dân và công nhân làm việc ngoài trời cũng thuộc nhóm dễ bị phơi nhiễm do tiếp xúc thường xuyên với đất và nước.
Hiện chưa có vaccine phòng melioidosis, do đó biện pháp dự phòng chủ yếu là giảm tiếp xúc với nguồn lây. Người dân, đặc biệt là những người có vết thương hở hoặc bệnh mạn tính, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất và nước tù đọng, sử dụng phương tiện bảo hộ như ủng và găng tay khi làm việc ngoài trời.
Số ca bệnh thường tăng sau các đợt mưa lớn hoặc thời tiết cực đoan, khi vi khuẩn dễ phát tán vào môi trường. Do đó, cảnh giác và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để giảm thiểu nguy cơ trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp tại Thái Lan và các quốc gia nhiệt đới khác.
