Một loại thuốc tiêm điều trị ung thư đang thu hút sự chú ý của giới chuyên môn sau khi giúp khối u thu nhỏ hoặc biến mất hoàn toàn ở một số bệnh nhân. Loại thuốc này đã được cấp phép tại Việt Nam, nhưng hiệu quả thực sự ra sao?
Mũi tiêm "xóa sổ" hoàn toàn khối u ở 15 bệnh nhân ung thư
Theo báo The Guardian, kết quả từ thử nghiệm quốc tế OrigAMI-4 được thực hiện tại 11 quốc gia trên 102 bệnh nhân ung thư đầu cổ cho thấy, loại thuốc có tên Amivantamab đã giúp thu nhỏ khối u ở hơn một phần ba số bệnh nhân (43 bệnh nhân), với những thay đổi rõ rệt chỉ sau vài tuần. Đáng chú ý, trong số đó có 15 bệnh nhân, các bác sĩ ghi nhận khối u đã biến mất hoàn toàn.
Giáo sư Kevin Harrington, chuyên gia về liệu pháp sinh học điều trị ung thư tại Viện Nghiên cứu Ung thư London (Anh), cho biết đây là những đáp ứng mạnh mẽ chưa từng có ở nhóm bệnh nhân đã kháng cả hóa trị lẫn liệu pháp miễn dịch. Nhóm bệnh nhân này có rất ít lựa chọn điều trị, vì vậy mức độ hiệu quả này thực sự rất đáng chú ý.
Khác với nhiều phương pháp điều trị ung thư hiện nay, Amivantamab được tiêm dưới da thay vì truyền tĩnh mạch. Loại thuốc tiêm này tác động lên tế bào ung thư theo ba cơ chế khác nhau: Chặn EGFR (thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì), một protein giúp khối u phát triển; chặn MET, con đường mà tế bào ung thư thường sử dụng để né tránh điều trị; đồng thời kích hoạt hệ miễn dịch tấn công khối u.
Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng thử nghiệm tập trung vào những người mắc ung thư đầu cổ, không bao gồm những người mắc ung thư biểu mô tế bào vảy vùng hầu họng dương tính với virus HPV. Điều này đặc biệt quan trọng, vì ung thư đầu cổ không do HPV gây ra thường khó điều trị hơn.
Thuốc Amivantamab đang được đánh giá trong khoảng 60 thử nghiệm lâm sàng, chủ yếu ở ung thư phổi, ngoài ra còn có ung thư đại trực tràng, não và dạ dày.
Hiểu thế nào cho đúng về hiệu quả của thuốc Amivantamab?
ThS.BS Trịnh Thế Cường, khoa Hóa trị liệu, Bệnh viện E (Hà Nội), cho biết, kết quả nghiên cứu trên là rất đáng chú ý. Tuy nhiên, bệnh nhân và người nhà cần hiểu đầy đủ bản chất khoa học.
Thứ nhất, đáp ứng trên hình ảnh không đồng nghĩa với khỏi bệnh hoàn toàn. Việc khối u biến mất trên phim chụp (tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn 15%) là tín hiệu rất tốt, nhưng các tế bào ung thư ở mức độ vi thể vẫn có thể còn tồn tại.
Thứ hai, thời gian kiểm soát bệnh có giới hạn. Chỉ số trung vị PFS là 6,8 tháng, theo kết quả của nghiên cứu, nghĩa là sau khoảng thời gian này, một nửa số bệnh nhân trong nghiên cứu đã có tình trạng bệnh tiến triển trở lại. Do đó, đây là thuốc giúp kéo dài và kiểm soát bệnh, chưa thể coi là thuốc chữa khỏi hẳn ung thư.
Thứ ba, không tự ý áp dụng cho bệnh khác. Nghiên cứu trên chỉ được thực hiện trên nhóm bệnh nhân ung thư đầu cổ tế bào vảy không liên quan HPV. Vì thế, tuyệt đối không thể lấy kết quả này để tự suy diễn rằng bệnh nhân ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư vú... cứ dùng là sẽ có hiệu quả tương tự.
Tại Việt Nam, vào năm ngoái, thuốc Amivantamab đã được Bộ Y tế cấp số đăng ký lưu hành dưới dạng dung dịch truyền tĩnh mạch (lọ 350 mg/7 ml). Thuốc thường được biết đến với tên thương mại là Rybrevant. Theo hướng dẫn sử dụng được đăng trên cổng dịch vụ công của Cục Quản lý Dược, thuốc được chỉ định cho bệnh nhân ung thư phổi không phải tế bào nhỏ (NSCLC) tiến triển tại chỗ hoặc di căn có đột biến chèn ở Exon 20 thụ thể hoạt hóa yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGFR), mà đã tiến triển khi đang dùng hoặc sau khi dùng hóa trị liệu bằng phác đồ có dẫn xuất platin. BS Cường nhấn mạnh: "Như vậy, không phải bệnh nhân ung thư phổi nào cũng dùng được thuốc này."
Gánh nặng về chi phí
Bên cạnh đó, theo BS Cường, gánh nặng chi phí cũng là điều cần cân nhắc kỹ. Đây là rào cản lớn nhất mà người bệnh và gia đình phải đối diện. Trong nghiên cứu OrigAMI-4, liều dùng tiêm dưới da được áp dụng theo chu kỳ nghiêm ngặt dựa trên cân nặng của bệnh nhân. Dạng Amivantamab tiêm dưới da chưa được phê duyệt ở Việt Nam nên chưa có giá chính thức.
Tuy nhiên, nếu tạm quy đổi tương đương theo dạng lọ truyền tĩnh mạch 350mg đang có tại Việt Nam cho một bệnh nhân nặng 60kg, với mức giá kê khai khoảng 34,5 triệu đồng/lọ, thì trong khoảng 3 tháng đầu tiên, tổng chi phí tiền thuốc ước tính khoảng 1,4 tỷ đồng. Chi phí này là giả sử dạng tiêm có chi phí bằng dạng truyền tĩnh mạch.
BS Cường nói: "Amivantamab là một thành tựu y học hiện đại với những dữ liệu lâm sàng rất tích cực. Tuy nhiên, một phương thuốc dù tốt đến đâu vẫn phải đáp ứng đủ 5 yếu tố: Đúng loại bệnh, đúng giai đoạn, đúng chỉ định, đúng khả năng chi trả và đúng kỳ vọng điều trị."
Một chuyên gia đầu ngành về ung thư tại Bệnh viện Bạch Mai cũng cho biết thêm, điều trị ung thư là điều trị đa mô thức, phối hợp nhiều phương pháp (phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc trúng đích, thuốc điều trị miễn dịch…). Việc điều trị cũng không giống nhau giữa các bệnh nhân mà cá thể hóa.
Tại Việt Nam, phác đồ điều trị ung thư luôn được cập nhật theo các hướng dẫn của các hiệp hội ung thư và Tổ chức Y tế thế giới, bao gồm cả thuốc mới. Kết quả của nghiên cứu OrigAMI-4 là rất đáng chú ý, tuy nhiên vẫn cần thêm dữ liệu lâm sàng và thời gian theo dõi dài hơn để có thể đánh giá đầy đủ hiệu quả cũng như vai trò của thuốc trong điều trị ung thư. Amivantamab hiện chưa có trong danh mục thuốc được đấu thầu tại Bệnh viện Bạch Mai.
