Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo nguy cơ đái tháo đường thai kỳ tăng cao dịp Tết
Chuyên viên Nguyễn Thị Thu Huyền từ Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhấn mạnh rằng dịp Tết là thời điểm thai phụ dễ ăn uống quá mức, tiêu thụ nhiều thực phẩm ngọt và giàu chất béo. Điều này làm tăng nguy cơ rối loạn dung nạp glucose và tăng đường huyết đột ngột. Nếu không kiểm soát khẩu phần ăn uống chặt chẽ, thai phụ có nguy cơ cao mắc đái tháo đường thai kỳ, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như thai to, sinh mổ, và tiền sản giật.
Kiểm soát khẩu phần và chia nhỏ bữa ăn
Tâm lý ăn Tết khiến nhiều thai phụ tiêu thụ lượng calo vượt quá nhu cầu thực tế. Phụ nữ mang thai nên tăng cân trong khoảng 11,5 đến 16 kg nếu có chỉ số BMI bình thường trước khi mang thai, và tăng ít hơn nếu thuộc nhóm thừa cân hoặc béo phì. Tăng cân quá mức được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến đái tháo đường thai kỳ.
Để giảm thiểu nguy cơ này, thai phụ nên duy trì khẩu phần ăn vừa phải và chia thành 5 đến 6 bữa nhỏ trong ngày thay vì chỉ 2 đến 3 bữa lớn. Phương pháp này giúp đường huyết không tăng đột ngột sau khi ăn, đồng thời giảm gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể. Ngoài ra, việc ăn nhiều rau xanh và ưu tiên các món hấp luộc thay vì chiên rán cũng rất quan trọng.
Ưu tiên tinh bột hấp thu chậm trong mâm cỗ Tết
Tinh bột là nguồn năng lượng chính nhưng cũng có thể làm tăng đường huyết nhanh chóng. Trong mâm cỗ Tết, thai phụ nên ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm như cơm gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì nguyên cám, và khoai lang luộc. Ngược lại, cần hạn chế các món như bánh kẹo, mứt Tết, bánh quy, nước ngọt, xôi, bánh chưng, và các món chế biến từ bột tinh chế. Chế độ ăn có chỉ số đường huyết thấp (GI thấp) không chỉ giúp giảm nguy cơ đái tháo đường thai kỳ mà còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.
Tăng cường rau xanh và trái cây ít ngọt
Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm hấp thu glucose và cải thiện đáp ứng insulin. Thai phụ nên ăn ít nhất 400 gram rau và trái cây mỗi ngày, ưu tiên các loại rau lá xanh như bông cải, cà chua, dưa leo, cà rốt, cùng với trái cây ít ngọt như ổi, bơ, cam, bưởi, và thanh long. Cần hạn chế tiêu thụ trái cây sấy khô, nước ép đóng hộp, và sinh tố có thêm đường vì chúng dễ làm tăng đường huyết nhanh hơn so với việc ăn nguyên quả.
Lựa chọn protein và chất béo lành mạnh
Protein giúp ổn định đường huyết và kéo dài cảm giác no. Trong mâm cỗ Tết, thai phụ nên ưu tiên các nguồn protein như thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ, các loại đậu và hạt. Cá biển giàu omega-3 không chỉ hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa mà còn tốt cho sự phát triển não bộ của thai nhi. Về chất béo, nên ưu tiên dầu thực vật, quả bơ, và các loại hạt, đồng thời hạn chế mỡ động vật, món chiên rán, và thịt chế biến sẵn vì chúng dễ làm tăng kháng insulin và gây rối loạn mỡ máu.
Hạn chế đồ ngọt và đồ uống có đường
Nước ngọt, trà sữa, nước trái cây đóng hộp, và sữa có đường cung cấp đường nhanh, có thể làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và đái tháo đường type 2 sau sinh nếu sử dụng thường xuyên. Thai phụ nên ưu tiên uống nước lọc, sữa không đường, trà hoa cúc, hoặc trà bạc hà không thêm đường để đảm bảo sức khỏe.
Kết hợp ăn uống với vận động nhẹ nhàng
Trong kỳ nghỉ Tết, nhiều người có xu hướng giảm vận động và dành phần lớn thời gian ngồi chơi, ăn uống, và trò chuyện. Thai phụ nên duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ 20 đến 30 phút mỗi ngày, tập yoga bầu, hoặc bơi lội để cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát cân nặng. Đi bộ sau bữa ăn cũng có thể giúp giảm tình trạng tăng đường huyết sau ăn.
Tầm soát đái tháo đường thai kỳ định kỳ
Thai phụ vẫn cần thực hiện tầm soát đái tháo đường thai kỳ thông qua nghiệm pháp dung nạp glucose, thường được chỉ định vào tuần thai thứ 24 đến 28. Đối với những người có nguy cơ cao như béo phì, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, từng bị đái tháo đường thai kỳ, hoặc mang thai muộn, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm sớm hơn để phát hiện và can thiệp kịp thời.
