Lịch sử bệnh tay chân miệng
Tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh được ghi nhận lần đầu tiên tại New Zealand vào năm 1957. Các nhà khoa học sau đó xác định virus Coxsackie A16 là một trong những tác nhân phổ biến gây bệnh. Đến năm 1969, chủng Enterovirus 71 (EV71) được phát hiện tại California, Mỹ, nhưng nghiên cứu hồi cứu ở Hà Lan cho thấy virus này có thể đã xuất hiện từ năm 1963.
Đến cuối thế kỷ 20, EV71 gây ra nhiều đợt bùng phát tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Khu vực Tây Thái Bình Dương được WHO đánh giá là nơi ghi nhận số ca mắc cao nhất. Khác với nhiều chủng virus chỉ gây triệu chứng nhẹ, EV71 được xem là chủng nguy hiểm nhất vì có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương. Người nhiễm có thể không triệu chứng hoặc chỉ mắc nhẹ, nhưng cũng có thể tiến triển thành viêm não, viêm thân não, kèm suy tim, suy hô hấp và suy tuần hoàn. Ở trường hợp nặng, tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống.
Vì sao tay chân miệng nguy hiểm?
Biểu hiện ban đầu của tay chân miệng khá giống nhiều bệnh do virus khác, dễ khiến phụ huynh chủ quan. Trẻ thường sốt nhẹ hoặc vừa, đau họng, chán ăn, quấy khóc, sau đó xuất hiện vết loét miệng và mụn nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối hoặc mông. Đa số trẻ hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ, đặc biệt trẻ nhiễm EV71, có thể chuyển nặng rất nhanh. Virus không chỉ gây tổn thương ngoài da mà còn xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm màng não, viêm thân não hoặc tổn thương tủy sống.
Khi viêm ảnh hưởng đến trung tâm điều hòa hô hấp và tuần hoàn, trẻ có thể xuất hiện phù phổi cấp, suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc sốc tuần hoàn – những biến chứng có thể tử vong nếu không được xử trí khẩn cấp. Điểm nguy hiểm là các biến chứng thường xuất hiện sớm, chỉ sau 2-5 ngày kể từ khi khởi phát bệnh. Vì vậy, theo dõi sát diễn biến của trẻ trong tuần đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Chưa có thuốc đặc trị, thế giới khuyến cáo gì?
Theo WHO, không phải tất cả chủng virus gây tay chân miệng đều nguy hiểm như nhau. EV71 được chia thành ít nhất 8 nhóm di truyền (A-H), trong đó nhóm B và C từng gây nhiều đợt bùng phát tại Đông Á. Phân nhóm C4 hiện lưu hành chủ yếu tại Trung Quốc, trong khi B4, B5 và C5 phổ biến ở một số nước châu Á khác. Tại châu Âu, các chủng C1 và C2 xuất hiện nhiều hơn nhưng ít gây biến chứng thần kinh nghiêm trọng.
Đến nay, WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) nhấn mạnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với hầu hết trường hợp tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, hạ sốt, giảm đau, bù đủ nước và theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng. Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh khử khuẩn đồ chơi và bề mặt, không dùng chung vật dụng cá nhân, cho trẻ nghỉ học khi có triệu chứng, và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện sốt cao liên tục, giật mình, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều hoặc khó thở.
WHO cho biết một số vaccine phòng EV71 đã được cấp phép tại một số quốc gia nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh nặng do chủng này. Tuy nhiên, hiện chưa có vaccine phòng tay chân miệng bảo vệ trước tất cả chủng gây bệnh. Vì vậy, vệ sinh cá nhân, giữ môi trường sạch sẽ và phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ.
Nhằm giúp phụ huynh hiểu đúng về bệnh, nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm và chủ động bảo vệ trẻ, Tri Thức - Znews phối hợp cùng Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu thực hiện chương trình Medi Talk với chủ đề “Tay chân miệng - Nhận diện sớm, chăm sóc đúng”. Tọa đàm phát sóng lúc 10h00 ngày 13/7/2026, với sự tham vấn chuyên môn từ PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1, và BSCKI Lê Thị Giao Thi, Trưởng phòng Quản trị nội dung đào tạo và kiểm duyệt chuyên môn Y khoa eCom, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu.
