Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 220.000 ca đột quỵ mới. Điều đáng sợ là con số này không chỉ tập trung ở người cao tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ. Tại Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai, có tới 80% bệnh nhân nhập viện khi đã quá "giờ vàng". Sự chủ quan và những lỗ hổng kiến thức y tế đang khiến ranh giới giữa sự sống và cái chết trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Cơ thể sụp đổ dưới nhiệt độ cực đoan
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Quang, Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai, giải thích rằng đột quỵ gia tăng đột biến khi nắng nóng là hệ quả của một chuỗi phản ứng sinh học tiêu cực. Khi nhiệt độ môi trường chạm ngưỡng cực đoan, cơ thể phải gồng mình giải nhiệt qua bài tiết mồ hôi. Quá trình này vô tình trở thành "nhát dao" chí mạng.
Việc mất nước quá nhanh khiến thể tích tuần hoàn giảm, máu cô đặc và nhớt hơn. Trong trạng thái đó, các cục máu đông dễ hình thành, di chuyển và gây tắc nghẽn tại những mạch máu não nhỏ hẹp. Đối với người có bệnh nền như tăng huyết áp hay tiểu đường, nắng nóng còn kích hoạt phản ứng viêm và stress oxy hóa, khiến mảng xơ vữa mạch máu dễ nứt vỡ, gây đột quỵ tức thì.
Khả năng điều hòa thân nhiệt của người cao tuổi thường kém, khiến họ khó thích nghi với nhiệt độ đột ngột. Nhóm này cùng với người hút thuốc, uống rượu bia luôn nằm trong tầm ngắm của "sát thủ thầm lặng".
Nhầm lẫn tai hại giữa say nắng và đột quỵ
Một trong những rào cản lớn nhất trong cứu sống bệnh nhân đột quỵ mùa nắng là sự nhầm lẫn giữa say nắng và đột quỵ. Nhiều gia đình thấy người thân gục xuống giữa trưa nắng thường nghĩ đến "trúng nắng" thông thường. Sự chủ quan này vô tình đẩy người bệnh vào cửa tử.
Say nắng hay sốc nhiệt thường gắn liền với tiếp xúc lâu dưới ánh mặt trời, gây da nóng đỏ, mệt mỏi, nôn ói. Trong khi đó, đột quỵ là sự sụp đổ thần kinh khu trú với dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt một bên tay chân, nói ngọng, có thể xuất hiện cả khi bệnh nhân ở trong bóng râm. Việc không phân biệt được khiến người nhà thường ưu tiên biện pháp dân gian thay vì gọi cấp cứu, làm tiêu tốn "giờ vàng".
Bác sĩ Quang nhấn mạnh: "Thời gian là não". Cứ mỗi phút trôi qua khi mạch máu bị tắc, hàng triệu tế bào não chết vĩnh viễn. Quy tắc BE FAST (Thăng bằng - Mắt - Khuôn mặt - Tay chân - Giọng nói - Thời gian) phải được coi là bản năng sinh tồn trong mùa nắng nóng.
Lòng tốt trở thành "án tử" gián tiếp
Một thực tế đau lòng tại các phòng cấp cứu là bệnh nhân nhập viện trong tình trạng viêm phổi nặng do sặc thuốc hoặc nước chanh. Trong hoảng loạn, nhiều người nhà cố đổ mọi thứ vào miệng người bệnh với hy vọng họ tỉnh lại. Bác sĩ Quang cho biết khoảng 50% bệnh nhân đột quỵ bị rối loạn nuốt. Hành động này không những không cứu được người mà còn khiến họ tử vong vì suy hô hấp trước khi chết vì tổn thương não.
Việc tự ý dùng thuốc hạ huyết áp hay áp dụng mẹo cạo gió, chích máu đầu ngón tay là những hành động mù quáng, không có cơ sở khoa học. Những việc này chỉ làm chậm trễ thời gian đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế chuyên sâu, nơi duy nhất có máy móc và thuốc đặc trị để đảo ngược tình thế.
Để an toàn qua mùa hè khắc nghiệt, bác sĩ Quang khuyến cáo người dân chủ động thiết lập lá chắn bảo vệ: uống đủ nước, hạn chế ra ngoài giờ cao điểm, kiểm soát tốt bệnh lý nền. Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ, nhưng hậu quả tàn khốc hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu chúng ta thôi chủ quan và hành động đúng cách từ những giây đầu tiên.
