Trong bối cảnh ngành y tế đang đẩy mạnh các chương trình tầm soát bệnh, PGS-TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, đã đưa ra nhận định quan trọng: Tỷ lệ phát hiện bệnh cao không phải là tín hiệu tiêu cực, mà là một dấu hiệu tích cực của hệ thống y tế. Ông giải thích rằng điều này phản ánh tinh thần chủ động của người dân trong việc đi khám sàng lọc và tầm soát bệnh tật.
Ba nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ phát hiện bệnh cao
Theo PGS-TS Tăng Chí Thượng, có ba yếu tố chính giải thích cho con số này. Thứ nhất, các chương trình khám sàng lọc không được thực hiện ngẫu nhiên, mà ưu tiên nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Do đó, tỷ lệ phát hiện người có vấn đề sức khỏe đã được dự báo từ trước và là kết quả tất yếu của chiến lược tập trung này.
Thứ hai, ông chỉ ra rằng nhóm người mắc bệnh "âm thầm" trong cộng đồng vẫn còn rất lớn. Nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, hay ung thư giai đoạn sớm thường không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Nếu không chủ động tầm soát, người dân chỉ có thể phát hiện bệnh khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng, gây khó khăn cho điều trị.
Thứ ba, đây là lần đầu tiên ngành y tế triển khai đồng loạt tất cả các chuyên khoa tham gia hoạt động tầm soát ngay trong cộng đồng, cùng một thời điểm. Cách tiếp cận này giúp người lao động dễ dàng tiếp cận các dịch vụ khám tầm soát chuyên khoa. Nhiều người trước đây chưa từng được khám sức khỏe định kỳ, nên khi tham gia, hệ thống đã "lộ ra" các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn đã tồn tại từ lâu.
Thay đổi nhận thức: Từ "lười khám" đến thói quen chủ động
Về quan điểm cho rằng "người dân lười đi khám", Sở Y tế TP.HCM nhấn mạnh cần có cái nhìn công bằng và toàn diện hơn. Không phải người dân "lười", mà đa số chưa hình thành thói quen đi khám và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nguyên nhân sâu xa bao gồm việc chưa thấy rõ lợi ích của tầm soát sớm, cùng với những rào cản như thời gian, chi phí, và khoảng cách địa lý khi tiếp cận dịch vụ.
Do đó, trách nhiệm không chỉ thuộc về người dân, mà còn đặt lên vai hệ thống y tế. Các cơ quan y tế cần chủ động "đi đến với dân", tạo điều kiện thuận lợi để khuyến khích hành vi chăm sóc sức khỏe chủ động.
Kế hoạch hành động: Sổ tay hướng dẫn và dịch vụ linh hoạt
Để thúc đẩy hơn nữa việc này, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho biết sẽ xây dựng một bộ sổ tay hướng dẫn tầm soát bệnh theo từng chuyên khoa. Mục tiêu của bộ sổ tay là giúp người dân hiểu đúng và nhận thức đầy đủ về vai trò của khám sàng lọc, tầm soát bệnh ngay từ khi cơ thể còn khỏe mạnh.
Trên cơ sở gói dịch vụ cơ bản miễn phí, người dân cũng sẽ có cơ hội lựa chọn thêm các gói tầm soát chuyên sâu, phù hợp với độ tuổi, giới tính, và yếu tố nguy cơ cá nhân. Qua đó, mỗi người có thể chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của chính mình.
Tự chăm sóc: Yếu tố then chốt trong y tế dự phòng
Tại hội nghị hưởng ứng Ngày sức khỏe toàn dân mới đây, TS-BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế công cộng TP.HCM, đã chia sẻ những phân tích sâu sắc. Ông nhận định trước đây, hệ thống y tế quá tập trung vào điều trị (chiếm tới 80%), trong khi phần chủ động của người dân chỉ khoảng 20%. Hiện nay, cần tăng cường y tế dự phòng và nâng cao tỷ lệ này lên.
Theo TS Giang, để đạt được mục tiêu đó, cần tập trung vào ba khía cạnh chính. Thứ nhất, bản thân người dân phải tự chăm sóc sức khỏe cho mình, vì không ai có thể thay thế họ trong việc này. Thứ hai, khi có vấn đề sức khỏe, kể cả lúc chưa bệnh, ngành y tế và xã hội cần hỗ trợ người dân một cách kịp thời. Thứ ba, y tế phải chủ động tiếp cận cộng đồng.
Ông nhấn mạnh: Tự chăm sóc là yếu tố quyết định hàng đầu. Tuy nhiên, để người dân tự ý thức hơn, cần phát triển mô hình "bác sĩ ảo" - một giải pháp công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, cung cấp thông tin và hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tại nhà.
Những nỗ lực này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng, mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống y tế trong tương lai, hướng đến một xã hội khỏe mạnh và bền vững hơn.
