Phụ nữ hiện đại đối mặt nguy cơ kiệt sức do gánh nặng '3 vai' chồng chéo
Theo Tiến sĩ - bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Y học cổ truyền tại Trường Đại học Khoa học Sức khỏe - Đại học Quốc gia TP.HCM kiêm chuyên gia Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3, phụ nữ trong xã hội hiện đại đang phải gánh vác đồng thời nhiều vai trò phức tạp trong cùng một giai đoạn cuộc đời. Họ không chỉ là những lao động chuyên môn tại nơi làm việc, mà còn đóng vai trò trung tâm trong việc chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái, hỗ trợ cha mẹ hai bên và duy trì các mối quan hệ xã hội đa dạng.
Áp lực đa vai trò này thường được xem như một phần tất yếu của sự trưởng thành và trách nhiệm trong cuộc sống. Tuy nhiên, khi căng thẳng kéo dài mà không được nhận diện và xử lý đúng cách, cơ thể và tinh thần của người phụ nữ sẽ dần rơi vào trạng thái suy kiệt nghiêm trọng, được y học gọi là burnout.
Gánh nặng '3 vai' khiến người phụ nữ dễ bị kiệt sức
Bác sĩ Mẫn chỉ ra rằng phụ nữ hiện nay phải đối mặt với gánh nặng '3 vai' chồng chéo: công việc chuyên môn, trách nhiệm gia đình và nghĩa vụ chăm sóc người thân. Ở môi trường công việc, họ phải liên tục đáp ứng các yêu cầu khắt khe về năng suất, tiến độ, năng lực chuyên môn và sự cạnh tranh nghề nghiệp ngày càng gay gắt.
Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức và quản lý đời sống gia đình, bao gồm quản lý tài chính, chăm sóc con cái toàn diện, quán xuyến mọi sinh hoạt hàng ngày. Bên cạnh đó, việc chăm sóc cha mẹ lớn tuổi hoặc người thân mắc bệnh mạn tính tạo thêm một tầng áp lực cảm xúc và trách nhiệm đạo đức không nhỏ.
Sự chồng lấp của ba vai trò quan trọng này khiến thời gian nghỉ ngơi và phục hồi của phụ nữ bị thu hẹp đáng kể. Nhiều người duy trì nhịp sinh hoạt thiếu cân bằng trong thời gian dài với các biểu hiện như ngủ muộn thường xuyên, ăn uống thất thường, ít vận động thể chất và hầu như không có không gian cá nhân để thư giãn.
Điều đáng chú ý là phần lớn phụ nữ vẫn cố gắng hoàn thành mọi công việc mà không thừa nhận hoặc không nhận thức được rằng bản thân đang trong tình trạng quá tải nghiêm trọng. Đây chính là yếu tố then chốt khiến tình trạng burnout trở nên âm thầm, khó nhận diện và thường chỉ được phát hiện khi đã chuyển biến nặng.
Dấu hiệu cảnh báo tình trạng burnout
Bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn giải thích rằng burnout không đơn thuần là cảm giác mệt mỏi thông thường sau một ngày làm việc. Về mặt y học, đây là trạng thái suy kiệt toàn diện về thể chất và cảm xúc do stress mạn tính không được kiểm soát và quản lý hiệu quả.
Các biểu hiện thường gặp của burnout bao gồm:
- Rối loạn giấc ngủ kéo dài: Mất ngủ triền miên, khó vào giấc hoặc thức giấc giữa đêm không rõ nguyên nhân. Tình trạng này làm trầm trọng thêm sự mệt mỏi ban ngày và suy giảm hệ miễn dịch.
- Đau đầu kiểu căng thẳng: Cảm giác nặng đầu, cổ vai gáy căng cứng thường xuyên, là hệ quả của co cơ kéo dài và rối loạn điều hòa thần kinh thực vật.
- Suy giảm nhận thức: Giảm khả năng tập trung, dễ quên, làm việc kém hiệu quả do stress kéo dài ảnh hưởng đến chức năng vỏ não trước trán - vùng điều hành nhận thức và kiểm soát cảm xúc.
- Rối loạn tiêu hóa: Các vấn đề như đầy bụng, chán ăn, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ xuất hiện khi trục não - ruột bị tác động do hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt liên tục.
Ở một số trường hợp nghiêm trọng hơn, burnout còn đi kèm với các triệu chứng tâm lý như lo âu thường trực, dễ cáu gắt, giảm hứng thú với công việc và gia đình, thậm chí xuất hiện cảm giác trống rỗng sâu sắc hoặc mất ý nghĩa sống. Khi các dấu hiệu này kéo dài trên vài tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống, cần xem đây là vấn đề sức khỏe thực sự cần can thiệp chứ không đơn thuần là biểu hiện của sự 'yếu đuối' cá nhân.
Khi nào cần can thiệp y khoa chuyên sâu
Theo bác sĩ Mẫn, can thiệp y khoa cần được xem xét nghiêm túc khi xuất hiện một trong các tình huống sau:
- Mất ngủ kéo dài trên 2 tuần không cải thiện dù đã điều chỉnh sinh hoạt hợp lý
- Đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa tái diễn nhiều lần không rõ nguyên nhân
- Giảm tập trung nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công việc
- Xuất hiện triệu chứng trầm cảm, lo âu rõ rệt và kéo dài
- Có ý nghĩ tiêu cực về bản thân hoặc cuộc sống
Việc thăm khám chuyên khoa sẽ giúp loại trừ các bệnh lý thực thể có biểu hiện tương tự burnout như rối loạn nội tiết tố, thiếu máu, bệnh lý tuyến giáp hoặc rối loạn chuyển hóa. Đồng thời, đánh giá tâm lý lâm sàng chuyên sâu giúp phân biệt chính xác giữa stress nghề nghiệp thông thường với các rối loạn lo âu hoặc trầm cảm cần điều trị chuyên biệt.
Can thiệp sớm và kịp thời giúp ngăn chặn tiến triển thành suy nhược mạn tính, rối loạn giấc ngủ kéo dài hoặc các rối loạn khí sắc nghiêm trọng hơn. Bác sĩ Mẫn nhấn mạnh: 'Kiệt sức không xảy ra trong một ngày. Nó là kết quả tích lũy của nhiều tháng, thậm chí nhiều năm căng thẳng không được giải quyết. Khi cơ thể đã lên tiếng cảnh báo, điều cần làm không phải là cố gắng thêm, mà là dừng lại để đánh giá toàn diện và điều chỉnh kịp thời. Đó chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất của việc chăm sóc sức khỏe chủ động.'
