Một người đàn ông 72 tuổi tại Hà Nội đã rơi vào hôn mê, sốc và suy thận cấp sau khi uống thuốc mua trên mạng có chứa Phenylbutazone – một hoạt chất đã bị cấm lưu hành tại Việt Nam từ nhiều năm trước. Bệnh nhân nhập Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng nguy kịch, phải đặt ống thở máy, dùng thuốc vận mạch và lọc máu.
Diễn biến bệnh nhanh chóng và nguy hiểm
Trước khi nhập viện khoảng 10 ngày, bệnh nhân xuất hiện đi ngoài phân đen và được điều trị tại tuyến cơ sở. Sau đó, bệnh diễn biến nhanh với sốt cao liên tục 38-39°C, nước tiểu đỏ thẫm và mệt nhiều. Khi chuyển đến Trung tâm Chống độc, bệnh nhân thở nhanh, tụt huyết áp, suy thận cấp, rối loạn ý thức và nhanh chóng rơi vào sốc. Các bác sĩ phải khẩn trương đặt ống nội khí quản, cho thở máy, lọc máu và hồi sức tích cực.
Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân bị tan máu và thiếu máu cấp rất nặng, lượng hemoglobin máu chỉ 31 g/L (bình thường 120-155 g/L). Người nhà cho biết bệnh nhân được bạn già rỉ tai và mua hộ trên mạng 5 lọ thuốc (2 trắng, 3 đỏ nhãn xanh) có chữ tiếng Trung Quốc. Đặc biệt, lọ to nhất ghi rõ tên thuốc Phenylbutazone – một hoạt chất đã bị loại bỏ khỏi thuốc dùng cho người tại Việt Nam từ nhiều năm do nguy cơ gây phản ứng bất lợi nghiêm trọng. Bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường, hạ huyết áp điều trị không thường xuyên.
Cảnh báo từ chuyên gia về tác hại của Phenylbutazone
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết đây là trường hợp điển hình của việc tự ý sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc theo lời truyền miệng. Ông nhấn mạnh: “Phenylbutazone có thể gây nhiều biến chứng nặng như tan máu, suy tủy, giảm bạch cầu hạt, xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan, suy thận và nhiều phản ứng dị ứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng.”
Tại Việt Nam, Cục Quản lý Dược đã có văn bản ngày 14/5/2001 yêu cầu ngừng nhập khẩu nguyên liệu, thành phẩm chứa phenylbutazone và ngừng sản xuất các sản phẩm chứa hoạt chất này đã được cấp số đăng ký. Tại Mỹ, phenylbutazone không còn được phép sử dụng trên người do gây nhiều tác dụng có hại, và cũng bị cấm sử dụng trên động vật cung cấp thịt hoặc sữa cho con người. Tại châu Âu, thuốc này đã ngừng sử dụng ở hầu hết khu vực.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên phân tích: “Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính và sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Việc tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và các biến chứng nặng.” Ông cũng lưu ý hiện tượng đi ngoài phân đen có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, còn nước tiểu đỏ sẫm không chỉ do chảy máu mà còn là hậu quả của quá trình tan máu cấp, khi hồng cầu bị phá hủy hàng loạt, gây tổn thương thận và dẫn đến sốc.
Khuyến cáo từ Trung tâm Chống độc
Trung tâm Chống độc khuyến cáo người dân tuyệt đối không mua thuốc chữa bệnh qua mạng xã hội hoặc theo lời mách bảo của người quen, đặc biệt là những sản phẩm không rõ nguồn gốc, không có số đăng ký lưu hành. Khi có dấu hiệu bệnh, người dân cần đi khám tại các cơ sở y tế hoặc những người hành nghề khám chữa bệnh được cấp phép để được tư vấn và chỉ định dùng thuốc đúng đắn, an toàn và hiệu quả.
Người dân cần cảnh giác với những quảng cáo như “thuốc gia truyền”, “thuốc xách tay”, “hết đau sau vài viên”, “không tác dụng phụ”… bởi đây là những lời quảng cáo đánh trúng tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh. Sau khi dùng thuốc xuất hiện các biểu hiện bất thường, người bệnh cần ngừng ngay thuốc và đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời. Bên cạnh đó, người bệnh cần mang theo vỏ hộp, viên thuốc, ảnh chụp sản phẩm hoặc thông tin nơi bán để hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân nhanh chóng.
Trong cuốn sách “Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc”, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc là “ngắn và cụ thể”: khi nào bị bệnh thì uống thuốc, hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, để thật sự khỏe mạnh, mỗi người cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ.
