Cảnh báo ngộ độc methanol từ rượu ngoại: Bệnh nhân 35 tuổi hôn mê sâu sau khi uống
Bệnh viện Đa khoa Đông Anh tại Hà Nội vừa thông tin về một ca cấp cứu nghiêm trọng liên quan đến ngộ độc rượu. Nam bệnh nhân 35 tuổi được đưa vào viện trong tình trạng hôn mê sâu sau khi tiêu thụ một loại rượu ngoại không rõ nguồn gốc. Khi nhập viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy kịch với các triệu chứng bao gồm hôn mê sâu, thở ngáp, nhịp thở rối loạn, da niêm mạc nhợt nhạt, hạ thân nhiệt và đại tiểu tiện không tự chủ. Chỉ sau vài phút, tình trạng trở nên tồi tệ hơn khi bệnh nhân ngừng tuần hoàn, mạch và huyết áp không thể đo được.
Methanol: Chất độc âm thầm trong rượu giả
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên gia từ Hội Oxy cao áp và Thể thao dưới nước, giải thích rằng methanol là một loại cồn công nghiệp cực độc, thường bị lợi dụng để pha vào rượu giá rẻ hoặc rượu giả. Chất này có thể gây mù mắt, hôn mê và tử vong, đặc biệt nguy hiểm đối với những người có thói quen uống rượu nhưng khả năng tài chính hạn chế. Methanol và ethanol trông rất giống nhau: đều là chất lỏng trong suốt, dễ cháy và có mùi cồn, khiến nhiều người lầm tưởng 'cồn nào cũng như nhau'. Tuy nhiên, trong khi ethanol ở liều vừa phải có thể uống được, thì chỉ cần một lượng nhỏ methanol cũng đủ gây tử vong hoặc mù vĩnh viễn.
Cơ chế gây độc của methanol trong cơ thể
Khi được uống vào, methanol hấp thu nhanh chóng qua dạ dày và ruột, đi vào máu và phân bố khắp cơ thể. Bản thân methanol không phải là chất độc mạnh nhất; 'thủ phạm' chính là sản phẩm chuyển hóa của nó trong gan, chủ yếu là acid formic (còn gọi là axit kiến). Quá trình gây độc diễn ra qua hai bước chính:
- Enzyme alcohol dehydrogenase (ADH) trong gan biến methanol thành formaldehyde – một chất rất độc gây tổn thương tế bào, nhưng không tồn tại lâu.
- Enzyme aldehyde dehydrogenase (ALDH) tiếp tục biến formaldehyde thành acid formic – đây mới là chất độc chính gây tổn thương nặng trong ngộ độc methanol.
Acid formic tích tụ trong máu dẫn đến hai hậu quả lớn: máu bị toan hóa (pH giảm, gây rối loạn hệ thống sinh học, tim loạn nhịp, huyết áp tụt) và ức chế việc tạo năng lượng trong tế bào, khiến tế bào rơi vào tình trạng 'thiếu oxy kiểu giả nghẹt'. Những cơ quan cần nhiều năng lượng như não, dây thần kinh thị giác, tim và thận là những 'nạn nhân' đầu tiên. Người bệnh có thể trải qua các triệu chứng như đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, sau đó là nhìn mờ, nhìn như có sương mù hoặc trắng xóa – dấu hiệu tổn thương dây thần kinh thị giác có thể dẫn đến mù vĩnh viễn nếu không điều trị kịp thời.
Giai đoạn 'êm' nguy hiểm và cảnh giác với rượu không rõ nguồn gốc
Nguy hiểm nhất của ngộ độc methanol là giai đoạn 'êm' sau khi uống. Người bệnh không 'gục ngay' như với rượu say thông thường. Trong vài giờ đầu, triệu chứng rất giống say rượu bình thường: hơi chếnh choáng, buồn nôn, choáng váng, nên dễ chủ quan. Sau khoảng 12–24 giờ (thậm chí lâu hơn nếu trong rượu có cả ethanol), khi methanol đã được chuyển nhiều thành acid formic, người bệnh mới bắt đầu đau đầu nhiều, nôn, khó thở, rối loạn ý thức và nhìn mờ. Lúc đó, tổn thương đã nặng, việc điều trị trở nên rất khó khăn và di chứng có thể nặng nề.
Với những người thu nhập thấp, thường uống rượu rẻ, rượu 'quê' hoặc rượu trôi nổi không rõ nguồn gốc, nguy cơ gặp methanol còn cao hơn. Rượu thật được nấu từ gạo, ngô, mía… đúng cách vẫn có thể chứa một lượng nhỏ methanol, nhưng ở mức rất thấp và không gây ngộ độc cấp tính. Trong khi đó, rượu giả pha bằng cồn công nghiệp lại hay dùng methanol vì rẻ hơn ethanol, nhưng vẫn tạo được cảm giác 'nặng', nhanh say, khiến người uống khó nghi ngờ. Mỗi ly rượu rẻ tiền, không nhãn mác, không hóa đơn và không kiểm định thực chất có thể là 'liều thuốc độc' mà người uống không hề biết.
Điều trị và khuyến cáo cấp cứu kịp thời
Ngộ độc methanol rất nguy hiểm, nhưng nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, vẫn có thể cứu sống người bệnh và giảm nguy cơ mù cùng các di chứng thần kinh nặng. Trong các ca ngộ độc nặng, lọc máu là một trong những biện pháp quan trọng nhất, giúp loại nhanh methanol và acid formic ra khỏi tuần hoàn, đồng thời điều chỉnh rối loạn điện giải và ổn định toan kiềm. Hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào thời gian đến viện: nếu bệnh nhân đến sớm khi mới có triệu chứng nhẹ, việc dùng thuốc giải độc và lọc máu có thể cứu sống và giảm nguy cơ mù; nếu đến muộn khi đã hôn mê sâu, tổn thương thường không thể đảo ngược.
Sau khi uống rượu không rõ nguồn gốc, nếu 12–24 giờ sau xuất hiện các biểu hiện như đau đầu khác thường, nôn nhiều, mệt lả, nhìn mờ, nhìn như có sương mù hoặc trắng xóa, thở nhanh và sâu, thì phải coi đó là dấu hiệu cấp cứu, không phải say rượu thông thường. Không nên nghĩ 'ngủ một giấc sáng mai sẽ đỡ'. Càng chậm đến bệnh viện, cơ hội cứu chữa càng ít, chi phí và di chứng càng nặng nề. Cảnh giác và hành động kịp thời là chìa khóa để ngăn ngừa thảm kịch từ ngộ độc methanol.
