Thói quen ăn uống tưởng vô hại dẫn đến suy thận giai đoạn cuối
Ông Ba, 48 tuổi, có một thói quen ăn uống đặc biệt: bữa nào cũng chan cơm với canh xương hầm và ăn kèm vài đĩa dưa muối. Ông tin rằng món này không chỉ ngon miệng mà còn bổ sung canxi cho cơ thể. Tuy nhiên, cách đây nửa năm, trong một lần khám sức khỏe, chỉ số creatinine của ông được phát hiện hơi cao. Bác sĩ khuyên ông nên kiểm tra lại, nhưng vì cảm thấy phiền phức, ông đã bỏ qua lời khuyên này.
Đến tháng trước, ông Ba bất ngờ bị phù nặng và lượng nước tiểu giảm rõ rệt. Khi nhập viện, các bác sĩ kết luận ông đã bị suy thận giai đoạn cuối. Trước sự bàng hoàng của gia đình, bác sĩ thở dài giải thích: thận của ông đã bị tổn thương từ lâu, phần lớn nguyên nhân xuất phát từ thói quen ăn uống kéo dài nhiều năm. Trên thực tế, nhiều thực phẩm gây hại cho thận theo cách rất âm thầm, và khi cơ thể bắt đầu xuất hiện triệu chứng rõ rệt, tổn thương thường đã trở nên nghiêm trọng.
Gánh nặng bệnh thận ngày càng gia tăng trên toàn cầu
Thận thường được gọi là “cơ quan im lặng” vì khi bị tổn thương ở giai đoạn sớm, cơ thể gần như không có dấu hiệu rõ ràng. Chỉ khi xuất hiện các biểu hiện như phù nề, mệt mỏi hoặc buồn nôn, chức năng thận mới được nhận thấy đã suy giảm đáng kể. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa The Lancet cho thấy gánh nặng bệnh thận mạn tính trên toàn cầu đã tăng gần gấp đôi trong 30 năm qua. Cụ thể, số người mắc bệnh tăng từ 378 triệu năm 1990 lên khoảng 788 triệu người vào năm 2023.
Ba yếu tố nguy cơ lớn nhất dẫn đến bệnh thận mạn bao gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu (thường được gọi chung là "ba cao"). Các khảo sát dịch tễ học cho thấy trong số bệnh nhân thận mạn, 60,5% mắc tăng huyết áp, 31,3% mắc đái tháo đường và 50,5% có rối loạn lipid máu. Tăng huyết áp lâu dài có thể làm tổn thương hệ vi mạch trong thận, đường huyết cao thúc đẩy quá trình xơ hóa cầu thận, trong khi mỡ máu bất thường làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, từ đó ảnh hưởng đến khả năng lọc của thận. Ba yếu tố này giống như một “mạng lưới vô hình”, liên tục gây áp lực lên cơ quan lọc máu quan trọng của cơ thể.
Những thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận
Nếu “ba cao” được xem là yếu tố nguy cơ rõ ràng đối với thận, thì chế độ ăn uống thiếu lành mạnh lại giống như “mũi tên ngầm”, âm thầm gây hại trong thời gian dài. Dưới đây là một số thực phẩm cần lưu ý:
- Rau có hàm lượng oxalat cao: Sỏi thận phổ biến nhất là sỏi canxi oxalat, được hình thành khi oxalat kết hợp với canxi trong nước tiểu. Khi ăn quá nhiều thực phẩm chứa oxalat, nồng độ oxalat trong nước tiểu tăng lên, dễ dẫn đến hình thành sỏi thận hoặc sỏi đường tiết niệu.
- Thực phẩm nhiều muối: Muối trong chế độ ăn chủ yếu được chuyển hóa qua thận. Tiêu thụ quá nhiều muối khiến thận phải làm việc nhiều hơn để đào thải natri, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, một nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận.
- Canh xương hoặc nước lẩu: Nước hầm xương và nước lẩu thường chứa lượng purin khá cao, đặc biệt khi được ninh trong thời gian dài. Purin chuyển hóa thành axit uric, và nếu axit uric tăng cao, không chỉ gây bệnh gout mà còn có thể làm tổn thương thận và hệ tim mạch.
- Rượu bia và đồ uống có cồn: Uống nhiều rượu bia có thể gây tổn thương trực tiếp cho thận, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng axit uric máu, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Đối với người đã mắc bệnh thận mạn, đặc biệt từ giai đoạn 3 đến 5, các chuyên gia khuyến cáo nên tránh hoàn toàn rượu bia.
- Quả khế: Ít người biết rằng quả khế có thể gây độc cho thận nếu ăn quá nhiều, đặc biệt ở người đã có bệnh thận, do chứa lượng oxalat tương đối cao, có thể dẫn đến hình thành tinh thể canxi oxalat và suy giảm chức năng thận.
Những thói quen tưởng nhỏ nhưng rất hại thận
Ngoài chế độ ăn, một số thói quen sinh hoạt cũng có thể gây tổn thương thận nếu kéo dài:
- Nhịn tiểu thường xuyên: Việc nhịn tiểu khiến nước tiểu lưu lại lâu trong bàng quang, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, có thể dẫn đến nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm thận - bể thận.
- Uống quá ít nước: Thận cần đủ nước để lọc và đào thải chất thải. Uống nước quá ít làm nước tiểu cô đặc, tăng nguy cơ hình thành sỏi thận hoặc nhiễm trùng tiết niệu. Người trưởng thành thường được khuyến nghị uống khoảng 1,7 lít nước mỗi ngày.
- Hút thuốc lá: Các chất độc trong thuốc lá không chỉ gây hại cho phổi mà còn làm tăng huyết áp và khiến tổn thương thận nặng hơn, với nguy cơ mắc bệnh thận mạn cao hơn khoảng 1,5 lần so với người không hút.
- Thức khuya và làm việc quá sức: Thức khuya kéo dài làm rối loạn đồng hồ sinh học, khiến các cơ quan không có đủ thời gian phục hồi, đồng thời căng thẳng và mệt mỏi có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.
Đừng bỏ qua việc kiểm tra sức khỏe định kỳ
Hiện nay, bệnh thận ngày càng phổ biến nhưng nhiều người không hề biết mình đã có dấu hiệu tổn thương thận. Các chuyên gia khuyến cáo nên duy trì khám sức khỏe định kỳ, bao gồm xét nghiệm nước tiểu và kiểm tra chức năng thận. Việc phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời, từ đó giảm nguy cơ tiến triển thành suy thận nặng. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe của bạn và người thân bằng những thói quen lành mạnh và kiểm tra y tế thường xuyên.
