Chủ trương miễn viện phí toàn dân dù ở mức cơ bản từ năm 2030 với lộ trình bắt đầu ngay từ 2026 đã chạm đúng nỗi niềm của hàng triệu gia đình Việt Nam. Giống như hệ thống y tế tại một số quốc gia phát triển, viễn cảnh nhân văn "y tế miễn phí" là niềm ao ước của hàng chục triệu người dân khi chi phí y tế trong nhiều trường hợp thực sự là chiếc "bẫy nghèo" chực chờ nuốt chửng tài sản tích góp nhiều năm của những gia đình có người mắc bệnh.
Thực trạng chi tiêu y tế: Người dân vẫn gánh hơn 40% chi phí
Hiện nay, vào thời điểm khi lộ trình miễn viện phí bắt đầu được triển khai và tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế (BHYT) đã đạt trên 95%, người dân Việt Nam vẫn đang phải tự bỏ tiền túi hơn 40% tổng chi phí y tế, cao gấp 2,5 lần khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Chiếc "bẫy nghèo" giăng ra từ những đơn thuốc đắt đỏ ngoài danh mục BHYT chi trả, từ những chẩn đoán kỹ thuật cao, từ những khoản chi vô hình khi người bệnh mất niềm tin vào y tế cơ sở và khăn gói lên tuyến Trung ương để "mua sự yên tâm".
Những bước đi cụ thể: Mở rộng danh mục thuốc và nâng cấp y tế cơ sở
Hiện Bộ Y tế đang bổ sung hàng chục loại thuốc trị ung thư, bệnh hiếm vào danh mục thuốc BHYT. Y tế cơ sở đang được rót nguồn lực để nâng cấp hạ tầng, nâng cao năng lực của y bác sĩ. Việc chuyển trọng tâm từ "chờ có bệnh mới chữa" sang sàng lọc, phòng bệnh chủ động cũng đã được nhận diện. Công tác khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho toàn dân sẽ bắt đầu thực hiện ngay từ năm nay.
Khoảng cách giữa chính sách và thực tế giường bệnh
Có thể thấy, hướng đi rất rõ ràng và đúng đắn. Tuy nhiên, khoảng cách từ chính sách đến giường bệnh đòi hỏi quá trình triển khai thực thi phải thật sự triệt để và hiệu quả. Chúng ta không thể nói về giảm chi tiền túi của người dân nếu việc mở rộng danh mục thuốc BHYT không đi kèm với năng lực đấu thầu, cung ứng kịp thời, khiến người bệnh mang thẻ bảo hiểm vẫn phải ngậm ngùi ra cổng viện tự mua thuốc. Chúng ta cũng không thể giữ người bệnh ở lại tuyến dưới bằng những lời động viên hay khẩu hiệu nếu nơi đó chỉ có vỏn vẹn vài loại thuốc cơ bản và những thiết bị đắt tiền phải "trùm mền" vì không có người biết dùng.
Miễn viện phí là dịch chuyển gánh nặng, cần cải tổ hệ thống
Quan trọng hơn, "miễn viện phí" không đồng nghĩa với việc chi phí y tế tự nhiên biến mất mà là sự dịch chuyển gánh nặng tài chính từ đôi vai người bệnh sang ngân sách nhà nước và quỹ BHYT. Để gánh vác khối lượng ngân sách khổng lồ này, hệ thống không thể chỉ trông chờ vào việc tăng mức đóng BHYT. Như các chuyên gia của WHO đã khuyến cáo, hệ thống cần phải cải tổ phương thức chi trả, chuyển từ người "thanh toán thụ động" sang "người mua dịch vụ chủ động"; giám sát chặt chẽ để chặn đứng tình trạng lạm dụng xét nghiệm cận lâm sàng hay chỉ định nội trú không cần thiết.
Huy động nguồn lực mới: Thuế sức khỏe và giám sát chi tiêu
Cùng đó, việc huy động các nguồn lực mới như áp dụng "thuế sức khỏe" đối với rượu bia, thuốc lá, nước ngọt - vừa để hạn chế hành vi gây bệnh, vừa tạo nguồn thu chéo cho y tế - là những bước đi cần được Quốc hội và Chính phủ xem xét thấu đáo.
Xóa bẫy nghèo y tế: Không chỉ trên giấy
Để "bẫy nghèo" y tế thực sự bị xóa sổ, các giải pháp không thể chỉ nằm trên giấy hay dừng lại ở những con số báo cáo. Nó phải được cụ thể hóa bằng việc không còn ai phải bán mảnh đất hương hỏa cuối cùng để lọc máu, cho con nghỉ học để lấy tiền chữa bệnh và mọi người dân đều yên tâm bước vào bệnh viện thay vì nỗi ám ảnh về những tờ hóa đơn viện phí vượt quá sức chi trả của mình.
