Việt Nam đang đẩy mạnh chiến dịch kiểm soát chặt chẽ chi phí khám chữa bệnh từ quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) trước áp lực gia tăng chi tiêu và các hành vi lạm dụng, trục lợi. Đây là một trong những ưu tiên hàng đầu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Bộ Y tế trong năm 2025, nhằm bảo đảm quỹ hoạt động bền vững, đúng mục đích an sinh.
Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tỷ lệ bao phủ BHYT hiện đạt trên 90% dân số, khẳng định tính ưu việt của chính sách. Tuy nhiên, quy mô bao phủ rộng cũng đặt ra bài toán kiểm soát hiệu quả, khi số lượt khám chữa bệnh tăng nhanh, kéo theo chi phí thanh toán BHYT tăng đáng kể qua từng quý.
Vì sao cần kiểm soát chi phí BHYT?
Tình trạng một số cơ sở y tế lạm dụng chỉ định xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, sử dụng dịch vụ kỹ thuật cao vượt nhu cầu điều trị không chỉ làm phát sinh chi phí không cần thiết mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh thực sự. Bên cạnh đó, việc kê đơn thuốc tràn lan, lạm dụng thuốc đắt tiền là nguyên nhân chính khiến quỹ BHYT bị thâm hụt cục bộ tại nhiều địa phương.
Đại diện Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết, công tác giám định trước, trong và sau quá trình khám chữa bệnh đã được tăng cường, đặc biệt là với các bệnh viện có tỷ lệ chi phí cao đột biến. Việc sử dụng hóa đơn điện tử và hệ thống thông tin giám định BHYT đã hỗ trợ phát hiện nhiều trường hợp nghi ngờ trục lợi, từ đó yêu cầu cơ sở y tế giải trình.
Ứng dụng công nghệ để ngăn chặn lạm dụng
Một trong những giải pháp nổi bật là xây dựng cơ sở dữ liệu y tế quốc gia, kết nối liên thông dữ liệu giữa các bệnh viện. Hệ thống cho phép nhận diện từng người bệnh qua mã định danh, kiểm tra tiền sử khám chữa bệnh để tránh tình trạng cùng một loại thuốc được kê tại nhiều bệnh viện trong cùng thời điểm. Các thuật toán giám định tự động giúp cảnh báo sớm các bất thường về tần suất, định mức thanh toán.
Ngành y tế cũng siết chặt quy định về phác đồ điều trị, danh mục thuốc thiết yếu, hướng dẫn sử dụng an toàn và hợp lý. Các cơ sở khám chữa bệnh phải cam kết thực hiện đúng các quy chuẩn chuyên môn, nếu vi phạm sẽ bị đình chỉ thanh toán BHYT. Điều này đã tạo sự chuyển biến rõ rệt tại nhiều bệnh viện, từ thái độ phục vụ đến tinh thần trách nhiệm của y bác sĩ.
Tác động tích cực cho người bệnh và quỹ
Việc kiểm soát chi phí không có nghĩa là hạn chế quyền lợi của người tham gia. Ngược lại, quỹ BHYT sẽ được sử dụng tiết kiệm hơn, tạo điều kiện nâng cao khả năng chi trả cho các bệnh hiểm nghèo, kỹ thuật y tế hiện đại. Nhờ đó, người có thẻ BHYT sẽ được tiếp cận dịch vụ tốt hơn, giảm bớt gánh nặng tài chính khi ốm đau, bệnh tật.
Các chuyên gia kinh tế y tế cho rằng, bài toán kiểm soát chi phí là một phần của cải cách cơ chế tài chính y tế. Nếu làm tốt, Việt Nam có thể duy trì mức chi phí y tế hợp lý so với GDP, tránh nguy cơ tăng phí BHYT gây áp lực cho người dân. Đây là mục tiêu dài hạn cần sự vào cuộc của toàn hệ thống chính trị.
Chuyển đổi số hướng tới minh bạch
Thời gian tới, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đặt mục tiêu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn trong giám định BHYT. Nhờ AI, các mô hình toán học sẽ tự động rà soát hàng triệu hồ sơ bệnh án, chỉ ra những dấu hiệu bất thường, giảm thiểu sai sót và thiên vị. Đây là bước đi phù hợp với chiến lược chuyển đổi số quốc gia, góp phần tạo nên một nền y tế minh bạch, hiệu quả.
Cùng với đó, công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân về sử dụng thẻ BHYT đúng quy định cũng được chú trọng. Mỗi người dân cần hiểu rằng quỹ BHYT là nguồn lực chung của cộng đồng; sự lạm dụng của một bộ phận nhỏ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của số đông.
Với các giải pháp tổng thể, việc tăng cường kiểm soát chi phí khám chữa bệnh BHYT không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn tạo nền tảng cho một hệ thống an sinh xã hội phát triển bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.
